توضیحات

ویرایش
موسیقی کتول را به لحاظ رایج و متداول بودن آن در میان ساکنین کتولی شهرستان علی آباد بنام موسیقی کتولی معروف است. علی‌آباد کتول از نظر جغرافیایی شرقی‌ترین مناطق تبری زبان و از اصلی‌ترین بلوک استرآباد قدیم محسوب می‌شود.
نزدیکی این منطقه با بسیاری از نواحی ترکمن نشین و از سوی دیگر همسایگی با خراسان پیچیدگی شگفتی را در مجموعه فرهنگ شفاهی علی‌آباد موجب شده‌است که می‌توان دو جریان بزرگ موسیقیایی یعنی خراسانی و ترکمنی را در بعضی از مقامات موسیقی کتول شاهد باشیم که شاخه تنومند موسیقی کتولی ریشه‌های خود را از سمت شرق به خاک‌های خراسان و مناطق ترکمن نشین و کرد نشین آن و از سوی شمال به دشتهای ترکمن نشین دوانده‌است.

همچنین کتولی (کَتولی) یکی از مهم‌ترین سبکهای موسیقی آوازی مازندران است. «کتول» به چم «بالا»، «بلندی» و همچنین «بزرگ» یا «دراز» در تبری بکار رفته است. همچنین آنرا از سانسکریت به چم «نگهبان قلعه» و از واژه‌ی تبری «شیب» نیز میدانند. کتولی سه مقام آوازی دارد. بخش نخست آن در متریک آزاد و بخش سوم کاملا متریک است. بخش دوم از لحاظ متریک بین آندو قرار دارد.
اساس ساختار آن مبتنی بر سه مقام آوازی به نام‌های هرائی، راسته مقام و کله کش است و این سه مقام خود دارای انواع دیگری نیز هستند که به حس مجریان و چگونگی بلندی یا کوتاهی جملات ان به هنگام اجرا بستگی دارد. هر یک از این مقامات در زمان‌های ...مشاهده کامل متن مختلف بر حسب ذوق و استعداد هنری خوانندگان و نوازندگان به اشکال مختلفی اجرا شده است که پس از شکل گیری و تثبیت به نام آن هنرمند، خوانده شده است که از جمله آنان می‌توان به مقام علی محمد صنم، یحیی گالش و حسنخانی اشاره نمود. وجه تمایز بین این مقامها در اجرای پرشتابتر و سریعتر ان است. بدین معنی که راسته مقامها پر شتابتر سریعتر کوتاهتر و هرایی‌ها وکله کشها کشیده‌تر و سنگینتر و طول جملات آن از راسته مقامهای بلندتر میباشدبنابراین هرایی مقدمه وپیش درآمد آهنگهای کتولی و بعد از ان راسته مقامها وسپس کله کشها اوج موسیقی کتولی می‌باشد که در موسیقی آوازی کتولی خوانده می‌شوند.
بخش دیگر آواز موسیقی کتولی شامل منظومه‌ها است که منظومه عباس مسکین و عباس گالش از معروفترین آنهاست اخرین بخش از آواز کتولی ریز مقامات کتولی میباشدکه خود از مقامات اصلی گرفته شده‌است ودر حال حاضر از ریز مقامات بومی کتولی تنها تعداد معدودی در یا دها مانده‌است به عکس سایر ریز مقامات مناطق متأسفانه برخی نامهای قدیمی این بخش از موسیقی کتول به فراموشی سپرده شده‌است وهمه آنها نزد هنرمندان این مناطق باعنوان کلی ریزمقام شناخته می‌شوند. از همین رو این بخش ازموسیقی منطقه به دودسته تقسیم می‌شود.
دسته اول در ریز مقاماتی که در ادامه راسته مقامات و کله کشها خوانده می‌شوند. این ریز مقامات از نظرکلی حالت خلاصه شده أی از مقامات منطقه هستند که با شتاب و ریتم تندتری به اجرا در می‌آورند. حالات ادای کلمات درآنها زیر حلقی می‌باشد. ریز مقامات گروه دوم شامل ترانه‌هایی است که اختصاصاً توسط زنان خوانده می‌شود این دسته از ریز مقامات که از نظر مضمونی به جشنها و عروسی مربوط می‌شود مانند لاره لاره و دارچینی و حنا حنا … را و همچنین ریز مقاماتی که در مجالس عزاداری خوانده می‌شود از قبیل سر گریه زبان گریه می‌توان نام برد. موسیقی سازی کتولی (داستانی، روایتی) چنانچه بخواهیم به موسیقی سازی علی‌آباد کتول نیز اشاره نمائیم ناچاریم تا آن رانیز به دسته‌های مختلفی تقسیم کنیم اما در نگاه کلی می‌توان سه دسته را نسبت به سایر بخشها پر اهمیت‌تر دانست.
دسته اول مجموعه قطعاتی که در جشنها و عروسیها مورد استفاده قرار می‌گیرد و ما آز آن پیوسته با عنوان موسیقی مراسمی یاد کرده‌ایم. این بخش از موسیقی کتول توسط سرنا ودهل بیان می‌شود که می‌توان از سه تکه یعنی آروس یاری (عروس آوردن)، کشتی‌گیری.اسب دوانی یاد کرد. دسته دوم شامل مقامات و قطعاتی است که در پاسخ به مقامات و ریز مقامات آوازی نواخته می‌شود این دسته کلیه هرائی‌ها راسته مقامات و کله کش‌ها را دربر می‌گیرد و توسط سازهائی چون دوتار و نی و کمانچه نواخته می‌شود. دسته سوم مجموعه قطعات است که فاقد بیان آوازی است و براساس داستان یا روایت خاصی ساخته شده و از نمونه این قطعات می‌توان ورساقی، زارنجی، شتر ناز و یار خدیجه را نام برد که توسط نی و دوتار و کمانچه نواخته می‌شوند.
اگر چه امروز کلیه سازهای رایج در منطقه کتول هویت بومی یافته‌اند اما بی تردید در اجرای موسیقی مقامی کتولی نی و دوتار نقشی کلیدی دارند. هر چند کمانچه نیز پس از آنها در اجرای بخشهائی از این موسیقی سهیم است. نی کتول که از بلند‌ترین انواع آن در مناطق مختلف ایران است از نظر ساختمانی تلفیقی از لله وای مازندرانی و ید بَقٌم ترکمنی است این نی همچون نی چوپانی مازندران دارای چهار سوراخ در بالا و یک سوراخ در زیر است و لبی آن از بیرون تراشیدی می‌شود. بلندی ساز حاکی از تشابعه آن با نی ترکمنی است و مانند ید بَقٌم هنگام نواختن بین لبو دندان قرار می‌گیرد.
دوتار کتولی در دونوع کاسه کوچک و کاسه بزرگ متداول است که نوع کاسه کوچک آن مانند دوتار ترکمنی است و کاسه بزرگ آن مانند دوتارهایث نوازندگان شمالا خراسان است. کلیه دوتارهای کتولی دارای یازده پرده می‌باشند و تکنیکهای اجرائی این ساز به روشهای دوتار نوازی بخش ترکمن شبیه‌است. کمانچه‌های کتولی نیز دردونوع کاسه کوچک و کاسه بزرگ مشاهده شده‌است کمانچه‌های کاسه کوچک شبیه کمانچه نسائی ترکمنی است اما هویت کمانچه کاسه بزرگ آشکار نیست، کمانچه کتول سه سیم است. و شیوه‌های اجرائی آن آمیزه أی از تکنیکها ی نوازندگان مازندرانی و ترکمنی است. از دیگر سازهای کتول باید از شمشاد یاد کرد این ساز شباهت تمامی با سیکاتک مازندرانی دارد سازی زبانه‌دار است که دارای شش سوراخ در بالا و یک سوراخ در زیر است این ساز مانند سیکاتک مازندرانی همراه با مهاجرت کولیان غر بالند که از سازندگان حرفه أی آن بوده‌اند متروک شد جنس این ساز از چوب شمشاد و یا نی خیز ران است.
سرنای کتول نیز از سرنای شمال خراسان اخذ شده‌است اما نوازندگان کتول مانند سرنا نوازان مازندرانی تنها از صدای بم آلان استفاده می‌کنند. سرنای کتول دارای یک سوراخ در بالا ویک سوراخ در زیر است. از سازهای کوبه أی کتول باید از دیل یا دهل نام برد دهل کتول مانند دهل‌های جداره کوتاه خراسانی است این دهل در واقع در جهت اجرای ریتمهای موسیقی مراسمی کتول جایگزین نقاره مضاعف مازندرانی شده‌است. از ادوات کوبه أی موسیقی کتول باید از دس دایره نام برد که همانند دس دائره مازندرانی است این ساز در جشنهای عروسی توسط زنان نواخته می‌شود.

منابع:
http://fa.wikipedia.org/
http://ichto.ir/Default.aspx?tabid=139
http://najvaye-katool.blogfa.com

جاذبه های گردشگری علی آباد کتول

آبشار کبودوال

آبشار کبودوال

کبودوال تنها آبشار خزه‌ای ایران ، واقع در ضلع جنوب شرقی شهر علی‌آباد کتول از توابع استان گلستان است. آب این آبشار از دامنه شمالی کوه هارون که در 4کیلومتری آن به ارتفاع 1780 متر قرار دارد ؛ سرچشمه گرفته و با عبور از جنگل زیبای کبودوال منظره دیدنی و چشم نوازی ساخته است، این آب زلال و ش...

اطلاعات | نقشه | مسیر
آبشار چلی

آبشار چلی

آبشارهای زیبا و طبیعی گلستان مجموعه ای زیبا در دل جنگل‌های منطقه است که نظیر آن را در کمتر نقاط ایران می‌توان یافت و این همه زیبایی بهترین هدیه زمین به عاشقان طبیعت است. وجود آبشارهای طبیعی، زیبا و رویایی، گلستان را به استان آبشاران در کشور و منطقه مبدل کرده بطوریکه نظیر آن در کمتر گوش...

اطلاعات | نقشه | مسیر
روستای افراتخته

روستای افراتخت...

اَفراتَخته از روستاهای جنگلی استان گلستان ایران و دارای جنگل انبوه چند هزار ساله‌است. دهکده افراتخته در جنوب شرقی شهر علی‌آباد کتول واقع شده‌است و دارای جاذبه‌های طبیعی و گردشگری است.در پیرامون افراتخته منطقه شکار ممنوع قرار گرفته‌است که زیستگاه گونه‌های جانوری منحصربه‌فرد است. اندوختگ...

اطلاعات | نقشه | مسیر
روستای زرین گل

روستای زرین گل

روستای زرین گل در ده کیلومتری شهرستان علی اباد کتول در استان گلستان واقع شده است. دهنه زرین گل روستایی بسیار زیبا و سر سبز با جنگل هایی بکر و دست نخورده که چهار فصل آن واقعا دیدنیست. مردم آن غالبا کشاورز هستند و محصول اصلی آنها برنج می‌باشد. روستای زرین گل از چهار طرف توسط کوههای سر سبز...

اطلاعات | نقشه | مسیر
روستای چینو

روستای چینو

روستای چینو در شمال شرقی ایران در استان گلستان قرار دارد. این روستا در 50 کیلومتری شرق گرگان و در 16 کیلومتری جنوب شرقی شهرستان علی آباد واقع شده است ،از شمال شرقی به مرکز علی آباد ، از جنوب به روستای افراتخته ، از مشرق به روستای خاک پیرزن واز مغرب به روستای بالا چلی محدود است و از سط...

اطلاعات | نقشه | مسیر
موزه تاریخ طبیعی کبودوال

موزه تاریخ طبی...

از جنگل «کبودوال» که می‌گذرند، آن‌قدر زیبایی در اطراف خود می‌بینند که دیگر چشم‌شان به موزه‌ی «تاریخ طبیعی» استان گلستان نمی‌افتد، موزه‌ای که با 12 سال پیش با تقلید از موزه‌های 262 ساله اروپا و آمریکا ساخته شد. موزه‌ی «تاریخ طبیعی» شهرستان کبودوال در استان گلستان، در جنگل «کبودوال» و 4 ...

اطلاعات | نقشه | مسیر
روستای بلاچلی

روستای بلاچلی

این روستا در 32 کیلومتری جنوب باختری شهرستان کتول واقع شده است که از شمال به روستای پایین چلی واز جنوب غربی به روستای نرسو و از مشرق به روستای افراتخته محدود می‌شود .ارتفاع این روستا از سطح دریا 1800متر می‌باشد.تاریخ تأسیس این روستا به سالهای 1140 تا 1145 ه . ق باز می‌گردد(تقریباً 500سا...

اطلاعات | نقشه | مسیر
موزه مردم شناسی علی آباد کتول

موزه مردم شناس...

شهرستان علی آباد کتول به دلیل وجود تنوع قومیتی، فرهنگی و صنایع دستی قابلیت لازم را برای جذب هرچه بیشتر گردشگر دارد که در همین راستا اقدام به احداث و راه اندازی موزه مردم شناسی و موزه تاریخ طبیعی در شهرستان علی آباد کتول نموده است. موزه مردم شناسی علی آباد کتول با مساحتی حدود 400 متر مر...

اطلاعات | نقشه | مسیر
مشاهده تمامی جاذبه های گردشگری

آداب و رسوم علی آباد کتول

موسیقی کتولی

موسیقی کتولی

موسیقی کتول را به لحاظ رایج و متداول بودن آن در میان ساکنین کتولی شهرستان علی آباد بنام موسیقی کتولی معروف است. علی‌آباد کتول از نظر جغرافیایی شرقی‌ترین مناطق تبری زبان و از اصلی‌ترین بلوک استرآباد قدیم محسوب می‌شود. نزدیکی این منطقه با بسیاری از نواحی ترکمن نشین و از سوی دیگر همسایگی...

اطلاعات
[posttitle]

[posttitle]

[postbody]

مشاهده مطلب

تمامی حقوق اين سايت متعلق به تیشینه می‌باشد.