توضیحات

ویرایش

چاقوسازی: از دیرباز و از زمان‌های بس طولانی تقریباً در سراسر ایران هرگاه سخن از زنجان به میان آید، نقش چاقوهای زنجان در اذهان پدیدار می‌گردد. چاقوهای ظریف و بادوام زنجان با هویت آن عجین گشته و گویی شناسنامه این منطقه گردیده است. البته این به آن معنی نیست که در این شهر صنعت‌گران و هنرمندان دیگر رشته‌های فنی و صنعتی فاقد اعتبارند، بلکه به این جهت که چاقوی آن برخلاف صنایع بومی دیگر چون مورد استفاده بیشتر مردمان قرار گرفته، از این نظر شناسایی شده و مقام ارجمندی را به خود اختصاص داده است. در چاقوهای زنجان علی‌رغم وجود تنوع و تمایز خاص از نظر مصالح و فن، وجوه مشترکی وجود دارد که همان وجه تمایز است که به این صنعت هویت و امتیاز بخشیده است. برحسب جامعه‌شناسی فنی و هنری تأثیرپذیری شرایط اقلیمی، قومی و به علاوه بنیادهای فرهنگی است که در تفکر صنعتی این جامعه مشهود گشته و از این نظر است که صلابت و خشونت کوهستانی بودن این منطقه بر صنعت آن اثر گذاشته و چنین هنری را پدید آورده است.



سابقه تاریخی چاقوی زنجان: تعیین تاریخ دقیق برای آغاز این صنعت زنجانی کاری بس دشوار و به اعتباری ناممکن است. با مراجعه به کتاب‌های تاریخی و سفرنامه‌ها و حدسیاتی که از این طریق حاصل می‌شود، نظریات مختلفی حاصل می‌گردد ولی به هر حال آنچه که مسلم است از حدود قرن 10 هجری قمری زنجان یکی از مراکز مهم صنعتی بوده است که در آن کارگاه‌های مختلف اسلحه‌سازی دایر بوده و چاقوسازی نیز یکی از صنایع جنبی آن، محسوب می‌شده است. به دلایل عدیده سیاسی و اجتماعی این کارگاه‌ها به نابودی گراییده و سپس صنعت چاقوسازی رونق یافته است.

ویژگی‌های چاقوهای زنجان: چاقوهای زنجان با وجود تنوع فراوان دارای ویژگی‌های منحصر به فردی می‌باشند که به این فن هویت می‌بخشد. مهم‌ترین ویژگی‌ها عبارتند از: ظرافت، تناسب قسمت‌های مختلف چاقو (تیغه، دسته و غلاف)، هنرنمایی فنی در آبکاری، قدرت برش و استادکاران این فن در گذشته و حال.
انواع چاقوها: چاقوهای زنجان با توجه به ابتکارات و خلاقیت صنعتی استادکاران دارای فرم‌های مختلف است و آن‌ها را به دو دسته کلی می‌توان تقسیم نمود.
1- چاقوهای ساده یا معمولی: این چاقوها از دو قسمت تیغه و قبضه تشکیل گردیده است. قبضه آن معمولاً از شاخ بز انتخاب می‌شود و توسط دو محور جفت و جور می‌گردد. اولی محور تیغه و محور دوم مانع پس‌روی تیغه می‌شود.
2- چاقوهای مرکب و پیچیده: این نوع خود به انواع چاقوها تقسیم می‌گردد. هریک از آن‌ها طی سالیان و دوره‌های متمادی ابداع و خلق شده‌اند که برحسب تقدم و تأخر ابداع و ایجاد عبارتند از:
الف: چاقوی فنری یا قلم‌تراش: نوعی از چاقوهایی است که فنری در قبضه آن تعبیه شده که علاوه بر دادن حالت ارتجاعی به تیغه، از تا شدن بی‌مورد آن جلوگیری می‌نماید و این چاقو از نظر فرم دسته و تیغه دارای تنوع بسیاری است. این دسته‌ها به شکل پرنده، ماشین، خودکار، تفنگ، کفش و انواع حیوانات ساخته می‌شوند.
ب: چاقوی ضامن‌دار معمولی: این نوع چاقو در انتهای قبضه دارای ضامن برآمده است که با فشار آن ضامن تیغه را رها کرده و چاقو بسته می‌شود.
ج: چاقوی ضامن‌دار مغزی: شبیه چاقوی ضامن‌دار معمولی است با این تفاوت که ضامن آن در داخل دسته مستهلک شده و دیده نمی‌شود.
د: چاقوی ضامن‌دار فشاری: در این نوع چاقو، زمانی که بسته است فنری به تیغه تکیه داده و تیغه را دائماً به حالت پرتاب نگه می‌دارد. ضامن این چاقو به صورت دایره کوچک برجسته در محل اتصال قبضه تعبیه شده با فشار دادن این دکمه تیغه چاقو با سرعت تمام باز شده و به صورت اتوماتیک در حالت باز ضامن می‌شود. بسته شدن تیغه مستلزم فشار مجدد دکمه است.
به غیر از چاقوهای ذکر شده انواع دیگر چاقو وجود دارد که کمابیش شبیه چاقوهایی است که ذکر گردید. در این میان از چاقوهای شکاری و انواع کاردهای آشپزخانه و صحرایی، قمه، دشنه و قدّاره می‌توان نام برد که همه در انواع و اقسام مختلف و اندازه‌های گوناگون ساخته و پرداخته می‌شوند.
موادی که در تهیه چاقو مورد استفاده قرار می‌گیرند عبارتند از:
1- فولاد که پس از گداخته شدن در اندازه‌های مختلف بریده شده و در مجاورت هوای آزاد سرد می‌شود تا قابلیت سوهان‌خوری را پیدا کند یا به عبارت دیگر قابل سایش با سوهان باشد سپس صیقل با سمباده نرم و مالش با چوب سخت انجام می‌گیرد. جلا دادن تیغه در اصطلاح آینه‌کاری نام دارد.
2- آستر یا اسکلت قبضه: آستر چاقوها از دو نوع تشکیل شده است. نوع اول آهن و نوع دوم برنج است. اولی از انواع تسمه‌ها و آهن‌آلات استفاده می‌شود و نوع دوم به صورت ریخته‌گری تهیه می‌گردد.
3- رویه: رویه چاقو دارای انواع مختلف است. ابتدا از شاخ حیوانات استفاده می‌شد که در این میان شاخ گوزن شهرت بسزایی دارد. از رویه‌های دیگری که حائز اهمیت است رویه‌های فلزی است که استادکاران با توجه به سلیقه و ابتکار خود از انواع فلزهای سخت و قیمتی و یا معمولی انتخاب می‌نمایند.
از رویه‌های دیگری که در این اواخر مرسوم گردیده و قیمت و ساخت آن نیز مقرون به صرفه است؛ رویه‌های فیبری و نایلونی است که از خارج وارد می‌گردد.
4- محور چاقو: عبارت است از لولای تیغه برای چاقوهای بازاری که از میخ‌های معمولی انتخاب شده و برای چاقوهای سفارشی از فولاد ساخته می‌شود تا دوام بیشتری به چاقو ببخشد.
ابزار کار این صنعت از زمان‌های گذشته، یکنواخت بوده و با پیشرفت تکنیک متحول گردیده است. وسایل عمده عبارتند از: گیره، مته، سوهان، سمباده و کوره ذغالی که ابتدا تمامی این ابزار به دست خود اساتید تهیه می‌گردید. از مته‌های کمانی تا گیره‌های دستی بوده است که استادکاران با عشق و علاقه خاص به ساختن آن‌ها همت می‌گماشتند. در این اواخر سنگ‌ساب‌های برقی و مته‌های پیشرفته رواج کامل یافته و موجب پیشرفت کار شده است.
منبع :http://www.wikipg.com/

جاذبه های گردشگری زنجان

کاروانسرای نیک‌پی

کاروانسرای نیک...

کاروانسرای نیک پی مربوط به دوره صفوی است و در شهرستان زنجان، بخش زنجانرود، روستای نیک پی واقع شده و این اثر در تاریخ ۲۵ اسفند ۱۳۷۹ با شمارهٔ ثبت ۳۵۲۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. این کاروانسرا داخل روستا و در نزدیکی تپه‌ای تاریخی به نام قبرستان قرار گرفته و در اطراف...

اطلاعات | نقشه | مسیر
کاروانسرای سرچم

کاروانسرای سرچ...

این بنا در قرن هشتم هجری قمری در مسیر تجاری ری به آذربایجان بوده است، طبق نوشته کتیبه سردرِ آن «رباط» نام داشته است و در قرن چهاردهم سال ۷۴۳ هجری قمری در دوره ایلخانیان، در روستای سرچم احداث شده است. سرچم در ۸۰ کیلومتری محور زنجان- میانه در ساحل رودخانه زنجان چای، مشرف به جاده قدیم تبر...

اطلاعات | نقشه | مسیر
پل حاج سید محمد ( سردار )

پل حاج سید محم...

پل حاج سید محمد مربوط به دوره قاجار است و در شهرستان زنجان، بر روی رودخانه زنجان رود واقع شده و این اثر در تاریخ ۱۸ مهر ۱۳۵۶ با شمارهٔ ثبت ۱۴۸۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. این پل در جنوب شرقی زنجان بر روی رودخانه زنجان رود و در مسیر زنجان به همدان قرار گرفته و در ح...

اطلاعات | نقشه | مسیر
مسجد خانم

مسجد خانم

این مسجد ومدرسه از جمله بناهای مذهبی و تاریخی شهر زنجان است، که در محله قدیمی معروف به فخیم الدوله واقع در بافت تاریخی شهر قرار دارد این بنا توسط استاد اسماعیل بنا و به سفارش یکی از بانوان متمکن در اواخر دوره قاجار ساخته شده است. مسجد و مدرسه خانم می‌تواند جایگاه خاص و منحصر بفردی را د...

اطلاعات | نقشه | مسیر
خانه خدیوی

خانه خدیوی

خانه خدیوی مربوط به دوره پهلوی است و در زنجان، محله دالان آلتی ـ ضلع جنوبی خیابان هفت تیر واقع شده و این اثر در تاریخ ۲۸ دی ۱۳۷۹ با شمارهٔ ثبت ۲۹۶۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. این خانه در در محله دالان آلتی بافت قدیمی شهر زنجان، در ضلع جنوبی خیابان فعلی هفت تیر قرا...

اطلاعات | نقشه | مسیر
زنجان رود ( زنجان چای )

زنجان رود ( زن...

رودخانه زنجان رود که اصطلاحا" به آن زنجان چای نیز میگویند با طول تقریبی 120 کیلومتر از حدود سلطانیه واقع در جنوب شرق زنجان سرچشمه میگیرد و بعد از عبور از جنوب شهر زنجان در حدود روستای رجعین در کیلومتر 84 شمال غربی زنجان به رودخانه قزل اوزن می‌ریزد . جریان رودخانه از جنوب شرق به شمال غر...

اطلاعات | نقشه | مسیر
بازار زنجان

بازار زنجان

بازار زنجان در دوران آقا محمد خان قاجار در سال 1205 قمری آغاز و در سال ۱۲۱۳ در زمان فتحعلی شاه قاجار خاتمه یافته و مساجد و سراها و گرمابه‌ها در سال ۱۳۲۴ به آن اضافه شده است. مجموعه بازار قدیمی به صورت یک خط مستقیم به عنوان بازار بالا و پایین به دو قسمت شرقی و غربی تقسیم شده است. گستردگی...

اطلاعات | نقشه | مسیر
گرمابه حاج داداش

گرمابه حاج داد...

بنای تاریخی حاج داداش نشان‌دهنده آرامش و ذوق هنرمندان ایران چنان فضای مفرح و دلنشینی دارد که انسان را به فکر پیشینیان فرو می‌برد. با حضور در فضای گرم و صمیمی این سفره‌خانه و تماشای معماری بی‌نظیر آن چنان حس آرامش در انسان به وجود می‌آید که گویی مدت‌ها منتظرش بوده است. سفره‌خانه حاج دا...

اطلاعات | نقشه | مسیر
مشاهده تمامی جاذبه های گردشگری

آداب و رسوم زنجان

لباس محلی زنجان

لباس محلی زنجا...

لباس زنانه: لباس زنان استان زنجان در ضمن سادگی، بسیار زیبا و متنوع است. معمولاً برای سر، از سه نوع پوشش استفاده می‌شود. ابتدا پارچه‌ای به نام «پوشن» موی سر را با قوس پیشانی به طور محکم محافظت می‌نماید سپس ابزار دومی که به جهت حفاظت پوشن مورد استفاده است «چنه‌التی» (زیر چانه) نام دارد که...

اطلاعات
موسیقی زنجان

موسیقی زنجان

موسیقی بومی استان زنجان از گنجینة موسیقی فولکلوریک و کلاسیک آذری تأثیر گرفته است. پیوستگی فرهنگی و قومی مردم استان با مردم آذری زبان از یک سو و ارتباط آن با منطقه‌های کردنشین و گیلک‌نشین و تهران از سویی دیگر زمینة شکل‌گیری نوعی از موسیقی محلی ویژه‌ای را فراهم آورده که به « موسیقی زنجانی...

اطلاعات
زبان و گویش مردم زنجان

زبان و گویش مر...

زبان مردم استان زنجان در دوره ‏هاى اشکانى، ساسانى و اسلام فارسى بوده است. در عهد اشکانى در این منطقه زبان پهلوى شمالى، در عهد ساسانیان زبان پهلوى جنوبى و در زمان ظهور اسلام و غلبه اعراب نیز زبان پهلوى جنوبى رایج بوده است. پس از استقرار اقوام ترک در زنجان و مهاجرت ترکهاى آذرى به این سرزم...

اطلاعات

محصولات زنجان

چاقو سازی

چاقو سازی

چاقوسازی: از دیرباز و از زمان‌های بس طولانی تقریباً در سراسر ایران هرگاه سخن از زنجان به میان آید، نقش چاقوهای زنجان در اذهان پدیدار می‌گردد. چاقوهای ظریف و بادوام زنجان با هویت آن عجین گشته و گویی شناسنامه این منطقه گردیده است. البته این به آن معنی نیست که در این شهر صنعت‌گران و هنرمند...

اطلاعات
صندوقچه سازی ( یخدن ، یخدان )

صندوقچه سازی (...

روزگار نه چندان دور در بسیاری از خانه‌ها صندوقچه هایی بود که "یخدن" یا" یخدان" نام داشت؛ صندوقچه هایی ساده که مخزن خاطرات بود اما این صندوق‌ها امروز بجای خاطرات، خون دل صنعتگرانش را در خود دارد. روزها بانوان خوش ذوق برای این صندوق‌ها از ترمه‌های اصیل ایرانی رویه ای زیبا می‌دوختند و بر ...

اطلاعات
ملیله کاری زنجان

ملیله کاری زنج...

بر اساس کشفیات باستان‌شناسی ، قدیمی‌ترین اشیایی که می‌توان، ریشه ملیله ایران را در آن جستجو کرد، متعلق به دوره هخامنشیان می‌باشد. در دوران ساسانی نیز صنعت‌گران فلزکار و مخصوصا نقره‌کاران ظروف گران‌قیمت و سرشار از ذوق و سلیقه هنری خود را برای مصرف طبقات مرفه جامعه ساخته می‌شد و در راه خ...

اطلاعات

26 اثر صنایع‌دستی در زنجان نشان ملی مرغوبیت کالا دریافت کردند

معاون صنایع‌دستی اداره‌کل میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان زنجان با بیان افزایش صددرصدی تعداد دریافت نشان ملی مرغوبیت کالا نسبت به سال‌های گذشته، گفت: 26 اثر از آثار هنرهای سنتی و صنایع‌دستی نشان ملی مرغوبیت دریافت کردند که پس از زنجان مازندران با 12 کالا رتبه بعدی را داشت.
محمود علی‌محمدی ... ادامه مطلب
26 اثر صنایع‌دستی در زنجان نشان ملی مرغوبیت کالا دریافت کردند

چاقوی زنجان، یادگاری از دوره هخامنشیان

‌به گزارش خبرنگار خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، منطقه زنجان، حاج محمد؛ دوره‌های آموزشی مختلفی را در زمینه چاقو گذرانده است، تیزی چاقوها را روی ناخنش امتحان می‌کند و می‌گوید: چاقو واژه آریایی است. در اصل "چَغو" به معنی شکافنده است. در گذشته از واژه "چَغیج" به‌جای چاقو استفاده می‌کردند، البته هم‌اکنون ... ادامه مطلب
چاقوی زنجان، یادگاری از دوره هخامنشیان

اطلاعات بیشتر...
[posttitle]

[posttitle]

[postbody]

مشاهده مطلب

تمامی حقوق اين سايت متعلق به تیشینه می‌باشد.