توضیحات

ویرایش
« اَفتاو ور زردی، کیونی وجیرقی (aftaw vazardi, keyvani vajirqi)» (آفتاب به زردی زد، خدمتکار از خواب بیدار شد) « از هر علفی، یک کلَفی (az har alafi, yag k'lafi)» (از هر علفی، یک لقمه ای) « حرف بزو چاقت کِنَه، نِه کی زاغِت کِنَه (harfi bezo, chaght k'na, ne ki zaq't k'na)» (حرفی بزن که چاقت کند، نه که زاغت کند) « فُلانی جیبیش به قُناتِ طاهری وَصلَه.» ثروتمند بودن « فُلانی خوب آوشَ دِ جُو کید.» ترس در دل کسی انداختن « سالی که نیکوست از بهارش پیداست/ ماستی کی تُرش است از تُقارَش پیداست» کنایه از آینده و سرانجام یک نفر « همه رَ برق می‌گیره ما رَ چراغ موشی !» کنایه از بد شانسی « چلو صَفی به اَفتَوَ مِگه دو سِرَخَه» معادلی برای:دیگ به دیگ میگه روت سیاه « سُفال از سَر تُقارَه/ سگ؛زرد بُرار شُغالَه» « ثواب د فیکر و بصیرته نه د نماز و روزه‌ی زیاده» « باب مسجد است، نه از جای گشادنی نه آتش گرفتنی.» « همچو که مری نظر به آو کو/فیکر فردا را جیلو جیلو کو.» « زیندون مرد، خفتنش. اگیر بیدار رفتی به مراد مرسی.» « سید ورمگه نسب درم.رئیس ورمگه سِمّت درم.خوشا بـ درویش که هم هچی ندره.» « همو جور که بنچستی زیر و زبرت نظر کو.» «مرد اویه کی دمین خلق بنشینه و ورخزه و بخسبه و بخوره و دمون بازار بیع و شرا کنه اما یک دم قلبش از ذکرولا خلی نبشه.» هراتی آب این بی حاصلان یکسر به دریا میرود. آب در جوی خوش است تا به دریاچه ...مشاهده کامل متن رسد. آب که از سرگذشت چه یک نیزه چه صد نیزه. آب ندیدن، موزه کشیدن خطاست. آزمند، پیوسته نیازمند است. آلوچه از آلوچه رنگ میگیرد، انسان از انسان. ازمودهرا آزمودن خطاست. آنچه به خود نمیپسندی ، به دیگران هم مپسند. آنچه دردیگ است در کاسه می‌آید. آنکه رفیق خوب دارد نیاز به آئینه ندارد. ابر اگر از قبله خیزد، سخت باران میشود. ادب آب حیات آشنائی است. از آهسته رفتن مترس، از بی حرکت کردن بترس. از بی اتفاقی آب در کوزه خشک میشود. از صد خویش یک همسایه پیش. از کسی که طمع داری گله داری. امانت را خاک خیانت نمیکند. امروز نیکویی فردا نیک انجامی. انسان از گل کرده نازکتر، واز سنگ کرده سخت‌تر است. اول بشناس جای خود را بعد بگذار پای خود را. اول کوزه پر ارزن کن وانگهی زن بگیر. با خالقت چه کردی که باخلق او کنی. با دو انگشت آفتاب پُت نمیشود. بار کج به منزل نمی‌رسد. باغ را خراب بخر خانه را آباد. سبزواری[ویرایش] نو کرده قبا نمی‌شنسه بابا ره معادل کنایه:تازه به دوران رسیده نون ندره باخره پیاز موخره اشتهاش وا روو معادل کنایه:پز عالی، جیب خالی مورچه ورد چربی راه مره نه بیل مزنه نه پیه، انگور موخره د سیه _ آدم که سوار شتر مره از هیلوک هیلوکش نمترسه/Adam ke sovar shotor mara ez heyluk_ heylukes nametarsa کسی که سوار شتر می‌شود از بد راه رفتنش نمی‌ترسد. یعنی کسی که کار مهمی را شروع می‌کند، از مشکلات احتمالی و اظهار نظر‌های بی مورد مردم نمی‌ترسد.در نصحیت یا دفاع از کسانی که دست به کارهای مهم می‌زنند،ولی از سختی‌های آن وحشت دارند ،به کار می‌رود. آواز دهل شنفتن از دو خوشه/Avaze dohol shonoftan ez dir khuse آواز شتر شنیدتن از دور خوش است. کنایه از اینکه ،محاسن و مکارمی که به افراد نسبت می‌دهند ، اغلب از اغراق برخودار است.قتی می‌گویند که با تعریف و تمجید بیش از حد دیگران روبرو می‌شوند از حموم میی بار به خنی شییت از رخت شستن میی بار به خنه مارت /Ez hammum miyi bar be khaney shiyet ez rakht_shostan miyi bar be khaney mare وقتی از حمام می‌آیی برو به خانه شوهرت ،وقتی از جامعه شویی می‌آیی برو به خانه مادرت. با توجه به اینکه در قدیم منازل دارای حمام ولوله کشی آب نبوده ، زنان از حمام عمومی و آب چشمه و قنات استفاده می‌کرده‌اند. شاید این مثل بدان جهت شایع و رایج شده که بعد از استحمام زن پاکیزه‌است ودر چشم شوهر بیشتر جلوه می‌کند.ولی بعد از کار لباسشویی زن خسته و نالان و نیز ژولیده و گرسنه‌است و در چنین وضعی مادر بهتر او را تیمار می‌کند. به عنوان یک تجربه اخلاقی _ رفتاری ، در مقام نصیحت بیان می‌شده‌است. و دیکون غلوم مل شمس ممنهVe dikun qolum molle_shams memana به دکان غلام ملا شمس می‌ماند. یعنی ، بس که شلوغ ودر هم ریخته‌است، مغازه غلام ملا شمس می‌ماند. در مورد جاهای به هم ریخته و شلوغ به کار می‌رود و از آنجا ریشه گرفته‌است که حدود سالهای (۱۳۲۵ تا ۱۳۴۵) پیرمردی متدینی به نام غلام ملا شمس در خیابان بیهق شهرستان سبزوار مغازه داشت. در مغازه این پیرمرد همه نوع جنس ، از جمله انواع کتب و نوشت افزار وجود داشت. ولی بسیار در هم پاشیده و نامنظم در کف دکان بخش شده بود و مرحوم غلام که به «غلوم»معروف بود، روی اجناس و لوازم دکانش می‌نشست و معامله می‌کرد. با وجود کهولت سن با هوش بود و چیزی که می‌خواستی به راحتی در میان اشیای بهم ریخته پیدا می‌کرد.شلوغی دکان غلوم در زمان حیات او نیز در بین مردم مثل شده بود. خدایش رحمت کناد که او از شلوغی دنیای فانی رست ودنیای ما همیشه چون دکان اوست. کاشمری فلانی رو !انگاری مِخَه نخل فدافن ره حرکت بته! نخل(نِمادی از تابوت امام حسین)روستای فدافن به علت عظمت و سنگینی حداقل توسط چهل مرد تنومند حمل می‌شد.اهالی پایین ولایت کاشمر وقتی کسی خالی‌بندی می‌کند و یا کاهی را کوه جلوه می‌دهد می‌گویند یقین باز میل آسیای کُندر ره دزدیدن! هر کس بی‌گناهست ومتهم به کاری می‌شود می‌گویند خرگوشک شنگوگ شنگوگ- دست و پاش رنگوگ رنگوگ/Khagooshak shangoog shangoog- dast o pash rangoog rangoog به بجه و نوزادی که دست و پا می‌زند و سرحال است. اوْ دهم چینه دهم ور مرغ تو ورلیچه./Ow daham china daham ver morgh-e to varlicha در زمانی که خروس یکی، سوار مرغهای همسایه شود و سودی برای صاحبش نداشته باشد. د برغ رُ از چـُنـّه نگا کُ./De beregh ro az chonna nega ko دقیق شدن در جزئیات برای کشف اصل موضوع . در تاریکی بنشین روشنایی را بپا، بدون آنکه توجه کسی را جلب کنند اوضاع را زیر نظر داشتن. گدا چه دهه، گسنه چه خوره./Godaa che daha gosna che khora ناتوان و نداری که کاری از دستش بر نمی‌آید. برابر با مثل : «کل اگر طبیب بودی سر خویش دوا نمودی گوکش گو مکشه کلاغجه روزگار بی مـِتـَه/gow kosh gow moksha kolaghaja rozegare bey meta در باره کسانی که قدر امکاناتشان را نمی‌دانند و به راحتی آن را از دست داده و فدای دیگران می‌کنند. اگه همی چغوکا انجیر خور مُبودن، یک انجیره د ِ بردسکن نه مموند. اگر همهٔ گنجشکها انجیر خور می‌بودند، یک انجیر در بردسکن نمی‌ماند. از خاک ورخسته د ِ خکستر نشسته. از چاله به چاه افتادن ادم بیکارو دو تا کوکا. آدمی که سرمایه ندارد ولخرجی میکند. معادل:خفته را خفته کی کند بیدار بیرجندی نقشه موقعیت شهرستان بیرجند در استان خراسان جنوبی،شرق ایران به جوُ رسیده یه که به نُو رسیده یه معنی: یعنی اینکه به جون رسیده که به نون رسیده اشاره به اینکه درامدی دست یافته تا خوب و بهتر از این زندگی کند . بچه چغوک مَدّ رِ خور جیک جیک یاد مِده . معنی: بچه گنجشک مادر ش رو جیک جیک یاد می‌دهد . این مثل وقتی گفته می‌شود که پسر یا دختری میخواد پدر یا مادرش را نصیحت کند . اَگَر عَروسی نِکردِم وَر پُشت بونِ عَروسی بِرفتِم معنی: اگر خودم فلان کار را انجام نداده ام ولی خیلی هم بی اطلاع نیستم اَنگُشت تو حَلق مُو نِمتونی کُنی معنی: مرا نمی‌توانی گول بزنی او جایی نِمِشینه که اُو بِه زِری وا شو. تحت اللفظی: اوجایی نمی‌نشیند که آب به زیرش وا شود. معنی: کنایه از اینکه آدم ساده لوحی نیست اُو دِ خونِه گَندیدِیه تحت اللفظی: آب در خانه گندیده است. معنی: کنایه از اینکه تا کسی سفر نکند ارزش پیدا نمیکند.آدمی وقتی در وطن است ارزش ندارد. اورِ بی چِشم کَردَن بی چِشم کَردَن معنی: کنایه از نظر زدن است او فِلُونیه ، نَه دول (دلو) اَسیا معنی: کنایه از اینکه او خیلی مرد بزرگی است چیز بی اهمیتی مثل دلو آسیا نیست. با بَبا بَزی با ریش بَبا هم بَزی تحت اللفظی: با بابا بازی با ریش بابا هم بازی معنی: این مثل در موردی گفته می‌شود که کسی بخواهد با مقدسات دین یا شخص بزرگی شوخی کند. بَخت خُورِ عوض کُنُُم طَلِه‌ی خُور چِکُنُم. تحت االفظی ومعنی: بخت خود را عوض کنم طالع نحس خود را چه کنم؟(من بخت واقبال وطالع ندارم) بنده‌ی خدا در اَمون خدا کنایه از خداحافظی بعد از ختم معامله یا دعوا یا مرافعه دیگری. واین که هرکس اختیار خود را دارد. به جُو رسیده یِه که به نو رسیده یِه تحت اللفظی:به جان رسیده که به نان رسیده این مثل در موردی گفته می‌شود که شخصی به مراد ومطلبی رسیده ودیگر احوالی از کسی نمی‌پرسد ودیگران را فراموش میکند. بهشتِه به سرزَنِشه نِمیَرزه تحت اللفظی: بهشتی به سرزنشی نمی‌ارزد. معنی: در برابر سرزنش اگر بهشتی باشد ارزش ندارد. تایباد خواف همسیه از همسیه ارث مْبْرُه . دارنده که نادار شود دستش گیر – نادار که دارنده شود پستش گیر . به دَهُن کج چه کار داری سخن معقول بشنو . چیزی که عوض داره گله نداره . بادمجان بد آفت نداره . شتر در خواب بیند پنبه دانه – گهی لپ لپ خورد گه دانه دانه . در بیابان کفش کهنه نعمتی است . کسی که خربزه را مخوره پای لرزش هم می‌ایستد. فضول را بردند جهنم گفت هیزمش‌تر است . جوجه را آخر پاییز مْشمْرند . هیچ گربه ای محض رضای خدا موش نمگیره . تا نباشد چیزکی مردم نگویند چیزها . خدا خر را دیده که به او شاخ نداده . نو آمد به بازار کهنه شده دل آزار . مار گزیده از ریسمان سیاه و سفید مترسه . شکم گرسنه تک تک پاشنه ( غرور ) . کور خود بینای مردم . یک کلاغ – چهل کلاغ . وصلت ناجا مرگ مفاجا . از گدا و نان خشکک . در دیزی باز است حیای گربه کجا . شتر که خار میه گردن خوره دراز مکنه . صد چقک با چرت و پرتش نیم منه . کژدم خانه و مرحم کوچه . گل پشت و رو نداره جغندر سرو کون نداره . کوه به کوه نمرسه آدم به آدمی مرسه . داشتم داشتم بدرد نمخوره دارم دارم بدرد مخوره . دیگش نداره اشکنه ، بادش چناری می‌شکنه ( غرور ) . فلفل نبین چه ریزه بشکن ببین چه تیزه . کرم درخت از خود درخت است . مسجد گرم و گدا آسوده . بادآورده ر باد مبره . شنیدن کی بود مانند دیدن . مشت نمونه خرواره . سگ زرد برادر شغاله . بارکج به منزل نمرسه . تیزی دروش1 به سر دروشه . دیگ به دیگ ورمگه رویت سیاه . چغندر به هرات ، زیره به کرمان . هر موقع گفتم خاک انداز خود را جلو انداز . جارو به خش خش خود می‌ارزه . دیگ سیاه به بارشو ایل و تبار بسیار شو . رفیق آدم نان زیر بغل اوست . هر چه سنگه ور پای لنگه . دست بالای دست بسیاره . جو برفت گندم برفت ارزن به خش خش افتاد . خرِما از کُرِهّ گی دم نداشت . اگر صد سال در مشکی کنی دوغ ، همان دوغ است ، همان دوغ است ، همان دوغ . حسود لا یسود . نون را به نرخ روز مْخُورَهْ . چوب خدا صدا ندارد وقت بزنه دوا ندارد . عاقبت گرگ زاده گرگ شود/گرچه با آدمی بزرگ شود . مال خود رٌ سفت بگیر ، همسایه ر دزد بنگیر . لقمه را اندازه دهن خو وردار . با یک گل بهار نمی‌شود . یک دست صدا نداره . دود از کنده2 پوده بلند مشه . سالی که نکوست از بهارش پیداست . به حرف گربه باران نمی‌باره . جیب خالی پز عالی (غرور) . از خر که عزت وردری به آخورخو لگد می‌زنه . حرف راست را از بچه بشنو . داشگر3 به سفال آو4 مخوره . کاه زرد به کَه دو نمی‌ماند . دنبال سوزن در که دو مگرده . با خر برو به دادگاه . به فکر نون باش که خربزه آووه . ماهی را هر وقت از آو بگیری تازه است . کور از خدا چه می‌خواهد دو چشم بینا . مال زکات نداده نصیب دزد می‌شود . آش نخورده و دهان سوخته . از کیسه خلیفه می‌بخشد . کم بخور ناکر بگیر . تف هر که دِ دهن خودو شیرینه . شیر به پیاز می‌گوید بوی می‌دهی . آب در هاون کوبیدن است . آب در زمین سخت جمع می‌شود . از پلو پرسیدن ، چرا روغنت کم است ! آهی کشید و گفت : سر دبه محکم است . چو مرگ خر بود سگ را عروسی . گوشت خر لایق دندان سگ . پول دادم به پیاز موخورم تا کور شم . نون گندم را شکم فولادی میه . در خانه که هست گندم سلطان سمرقندم . در خانه که نیست گندم ماتم زده می‌گردم . همه می‌خورند نان و پنیر تو به یک گوشه بمیر . فهمیده باید یخ بخوره . نمی‌داند چه وقت بخورد . بْز گرگ از گله بدور است . از نوکیسه قرض نکن اگر قرض کردی خرج نکن . با ماه نشینی ماه شوی ، با دیگ نشینی سیاه شوی . کوشَکً جای در گیره دختر جای مرگیره . آقا خرِ دش ، خر آقا ناکره . اَتش دِ پنبه پاک مُفْتَه . ارزو بخر انبو بخر . ارگه و مرگ . از بی کسی به گربه ور مگه مونس . از بی کفنی زنده نم . از دست نا علَجی ، لیلا ر بدان به حاجی . از سراغ مری به عراق . از ما کم ، از شما کرم . اشتُر بزیی که سبک بار شه ، بچه یی سربار شو . اطلس هر چه کانه شا ، پیتوه نمشا . افتوه و لگ هف دس ، شام و نهار خبر نس . اگر از به گوشتی بمرم ، کلاغ ر از گورستو بنمگیرم . اگر پیر شیم و ملرزم به صد جوو میرزم . اگر به فکر نون گربه شدی ، موش خنه تور خراب مکنه . اگر تموم دنیار او بگیره ، سگ به سر زبون خو او مخوره . اَلو از الو رنگ مگیره ، همسیه از همسیه فهم . او در خنه گلوکه ، دختر خله خلوکه . او د زمین سقت مسته . اولاد ملا باقر ، خوش اول و بد آخر . اول براری خور ثابت کُ ، دویم ادعای میراث کو . بز که شیر مته ، از شاخو ملومه . به دس بده به پا بجی . به دوستی دوستی ، از تو وا مکنم پوستی . به ریسمون پوده دگر نمشه خور به چا کرد . به ما که رسی ، وا رسی . بی جنگ مجنگه و بی دیره مرخصه . بیمار ما نلش دره ، تفتو بزر بالش دره . پاک باش ، بِ باک باش . پمبه دز دستو به ریشونه . پیری و خنده سوری . تکشادر غم جو برده و قصاب ر غم پی . چاکن به ته چاهه . چش ببینه ، دل بخاهه . چلو صفی به کف گیر مگه : چنده غال دری . حرف ادم ندار خرید ندره . حرف که به سی و سه دندو رسی ، به سی و سه دهه مرسه . حسن خو ور خُ خو . خدا خر ردی که شاخ به او ندا . حکیم نفهم جون مبره عالم نفهم ایمون مبره . خدا سرما ر به خورد پوشاکی مده . خر همو خره کتل او عوض شیه . خلار ر منار مکنه . خله همه کره ، همه کارا نیم کره . د بله سیاهی رنگه نس . دست شکسته بار گرده . دست که وستی ، دهم و مسته . دشت مکشه قبای خور ، نمشنسه بابای خور . دست شکسته کار مکنه ولی دل شکسته نه . دست د کسه مشت د پینک . دوستم د گله به که جونم د غذاب . دهقونی اگر دنی چپونی اگر تنی . زمت نکشیده کنّک وا کشیده . زن بی شو به هر جه مشو . زنکه زبو نزنه که مرتکه ورو نزنه . سیب میم از بید میم . سر با کلا بسیاره . شل بگیری ، شخ مخوری . شتر هر چه کلوتره ، زخمم کلوتره . شخه که از باغ بدره ، میوه‏ی او از ره گذره . شوم شغال ، دس مو به تغاره . صبرم از جبره . عروسی به هوسه ، پرسه به عوض . عروسی ور سیلنه ، خوش مگذره . عروس یاد ندره برخصه ، ورمگن زمی کجه . فقط کاج خنه ر دیه و جی جی ننه ر . قربون دست بسیار هم در خورده همدر کار . کار که پول مکنه غول نمکنه . گو کوش گو مکوشه کلجدک روز بای مته . موخورم لقمای تور سیخ مزنم چشای تور . مرغ که شوشو مکنه ، خاک ور سر خو مکنه . مالت به شب ، جونت به تب . ناکرده به کار امه گل از او ببار امه . ور بوم کس بالا نشو تا ور بوم تو بالا نیه . هیج وخ خنه گرگ ب استقو نمشه . ور دست میه خو سی کو نه ور همسیه خو . در هر جا خشنه نشنه . هر چه خواره جم کو که بکاره . هر که زوره ، بارو به دوله . زابلی قند و قروتْ یَکیهَ: خوب و بد برایش فرقی ندارد. دُوز وَ کْلاه خواه پَرِدارَه آدم خلافکار خودش را لو می‌دهد. گندم و گیاه به واسطه یک نفر به فرد دیگری نیز خیری برسد. درَوِ کهِ ندِیَه مَنگالِ ترَ نمِشکَنه اگر کمکت نکند، تنبیه هم نمی‌کند. هر جا خاریه وَ پُو خاکساریه * برای کسی که زیاد گرفتاری پیش می‌آید. موکِه کِه نداری خِه زن بَبوُ باید بْسازی به چیزی که داری باید راضی باشی گوو کشته‌تر اگجه یو توفنگ رومی م اشتو مخزو تو اشتو مزنی دراز بُر باز بر هر که و شهرخا شهریاره بز کشته و شاخ زری گشنگی بره دوونگی یه کنجه همساده پتوک سر منمایه خوش اگر مسکه شیه راه گلو بسته شیه دوماد دومه به زبان عربی توجه کنید این نوشتار در مورد(اقلیت) اعراب ساکن خراسان است. نقشه اعراب ساکن خراسان لا تمت نفسک بالاباطیل درونت را با اراجیف نمیران. صم هن الدنیا و افطر فی الآخرة از دنیا روزه گیر و در اخرت افکار کن طلبت الرفعة فوجدته فی التواضع طلبت الرئاسة فوجدته فی نصیحة الحق طلبت المروة فوجدته فی الصدق طلبت الفخر فوجدته فی الفقر طلبت الظرف فوجدته فی القناعة طلبت الراحة فوجدته فی الزهد طلبت الاستغنا فوجدته فی التوکل به گویش(زبان) کرمانجی وله خادیه خا ناس نه ده کئر سگ صاحبش رو نمیشناخت خادئ طه گئر که ،ته لوه خئزانئ پئر که خدا تو را بزرگ و قاطی همه بچه کنه خاندئنئ که ران و لیسطئنئ سان خواندن خرها و رقصیدن سگها خئزان گه ره ئه ل بوحه بچه باید صالح باشد خورئشئ که وئ رئجئمه خوراک کبک ریگه چاو چاو نه حه دی چشم چشم را نمیدید چاو و چئرا باو و بئرا ای چشم و چراغ ای پدر و برادر من دئله شئوئن بئخازه ژه شاخئ بئزئنئ شیر ده دووشه اگر چوپان بخواهد از شاخ بز هم شیر میدوشد رئوی نه ده که ته کونئ (حه ژئکه ک- حیواله ک ) له دووچئ خا گئرئ داحوو روباهه تو سوراخ جا نمیشده جارو هم به دمش بسته بود ژه قه طیئ فئلئتیه از قحطی رها شده است ژه بئ ئه قلئ صد سال ئومر ده که از کم عقلی صد سال عمر میکند ژه ئش طئم ئه و ده وئ نوو وه ناوه *من از آسیاب می‌آیم ، او می‌گوید نوبت نیست . شوور وه فه کئ خا گئرطیه *شمشیر به دهان خود گرفته است طه نئلوئنه بیچئنئ ، داسئ طه کئ حئل ناگئرئن تو رو نذارند درو کنی . داست را هم نمیگیرند طو حه ر چئ ده وئژی ئه و که رئ وه ر خا داجوو تو هر چی بگی اون خر خودش را هی میکند قئلیالان نال ده کئرئن که ران سومئنه خا پیشطا ده حانین اسب‌ها را نعل میکردند خرها سم شان را جلو می‌آوردند قئلیف ده گه ره ده ر خوینئ خا ده وینه دیگ میگردد و در همشان خودش رو پیدا میکند که چئکان بووک ده کئرئن ، ژئنه بیان ژه دستئ په وه رکه توحوون دخترا رو عروس میکردند زن بیوه هادست و پاشون و گم کرده بودند که چئکئ جینارئ بئحووشه ، سوولئ لئنگان که لووشه دختر همسایه کم هوش و کفش پاش گالش است که رران وه گووچئک ده که کرها را شنوا میکند(کنایه) که ساگیئ قره طه نه چوب بسیار سیاه که با آن آتش تنور را زبانه می‌دهند کینئ دامارئ کینئ ده وه یه کینه نامادری مثل کینه شتر است له حیوئ گوطیه وه ر مه که و از حاطئم به ماه گفته نتاب من اومدم مه سکئ شئرینئ مه خه لک بوخه ،ده وئ طئرشئ خه لکئ ئه م بوخونی کره شیرین ما را مردم و دوغ ترش مردم را ما باید بخوریم مالئ مئن مار بوخه چه رم داوئ مال منو مار بخورد پوست می‌اندازد مئسطئ شئران کئ گئرطیه کسی دست شیرها رو نبسته است وه طئنئ مئردان ، زئندان حه ر شه و په لاو ده خون به خیال مرده‌ها . زنده‌ها هر شب پلو میخورند. وه گه پان ئاده م ده ره ایمامئ چه پان با حرف آدم سمت امام چپی‌ها میرود ژَ اَسبِِ خَلکِ گَرِ زو داکَوی از اسب دیگران باید زود پیاده شد . ژَ اِش طِم ، اَو دَوِ نُوَ ناوَ من از آسیاب می‌آیم ، او می‌گوید نوبت نیست . ژِن که بَلانَه ، تو مال بِ بَلا نَوَ زن که بلاست اما هیچ خانه ای بی بلا باشد . کر ، مَگر ژَ زِرُّوَ گَرِ وَ زِکِ خَه دا لِه خی چاقو مگر از طلا بود باید به شکم خود بزنی . بِطِرس ژَ آرِ بِ تُتُون از آتش بی دود بترس . بَق وَآوِِّ چاق ناوَ قورباغه با آب چاق نمی‌شود . با خَدِ خِزان بِدَ گُرِّ وَ بگذار خداوند فرزند بدهد کچل باشد . با دار هَوَ بَلک و باش بِرِژَ بگذار درخت باشد برگ و سر شاخه اش بریزد . تا نان جِه نَه خوی ، قَدرِ نان گَنِم نِزانی تا نان جو نخوری ارزش نان گندم را نمی‌دانی . پیواز آوِّرویِ مالانَه ، یه خانیان دالانَه پیاز آبروی خانه هاست ، مال خانه هم ایوان اوست . دَوَّ گِرَ ، بار ِوی ژِ گِرَ شتر بزرگ است بارش هم بیشتر است . دینُ بِرَو که جایل هات دیوانه فرار کن که جوان آمد . به زبان ترکیِ خراسانی ضرب المثل هایی که در زیر می‌آید طی یک کار میدانی فلکلور در فروردین ماه سال ۱۳۸۹ در بین روستا‌های ترک زبان خراسانی انجام شده است ضربالمثل‌های زیر از ۷ روستای ترک زبان در اصراف شهر نیشابور جمع آوری شده است .( شهر خوار ، بوژان و اردوغش ۱۵ کیلومتری شرق نیشابور ، بشر آباد ، صوما و رشید آباد ۸ کیلو متری شمال شرق نیشابور ، باغ شن گچ ۱۰ کیلومتری شمال نیشابور .) سعی شده تمامی نوشته‌ها به زبان و لهجه ترکی خراسانی آورده شود. .آللاهدان اوزولمییه نه اؤلوم یوخدور .آللاه قازاناننان آلار وئرهر بئجهرهنه .آللاه بوینووا قویسون .آللاه بیلهسین قرغه ییبدی .آللاه دغهله مات وئرمهسین .آت آلمامیشآخیر چکیر .آت اولان گونو آت، آری اولان گونو آری .ات قوتولاندان سورا باتمان آلان چوخ اولار .آتامین اؤلمه گیننهن قورخمیرام، قورخیرام عزرائیل قاپیمی تانییا .آتدان دوشور؛ یهه ردهن دوشمور .آج تویوق یاتار یوخودا داری گؤره ر .آدام باشینا کول اله سه ده اوجا یئردهن الییه .آدام دئییر ائششه گین قولاغینا یاسین اوخویورسان .آدام دئییر آغزین پیشیریب له ر .آدام دئییر تکائششه گلی خلوه ره دونور .آدام دئییر مئیمون یییه سینین اوزونه باخیر .آدام کی سووو کوزه ده گؤردی، گونو باجادا هئچ ایشاوسته گئدمه ز متن کامل به زبانِ ترکمنی آچ باشیم دینچ باشیم معادل: آسوده کسی که خر ندارد – از کاه و جو اش خبر ندارد باش بارماغینگ باشیسی دنگ دال معادل: ده انگشت را خداوند برابر نیافریده است بال دیه نینگ بیلن آغزینگ سویجیمز معادل:( با حلوا حلوا گفتن دهنت شیرین نمی‌شود تیغ یاراسی بیتر گیدر , دل یاراسی هیچ بتمز معادل: زخم زبان از شمشیر برنده‌تر است به زبان بلوچی هشتر که نجو کیت ، کونڈے نبرانت معنی فارسی :کسی که به انجام کاری رغبت ندارد، نباید با توسل به زور او را وادار به انجام آن کار کرد سانگ ؤ بند ، لانک ؤ بند معنی فارسی :با هرکس وصلت کردی ، در روزهای سخت باید به یاری اش بشتابی هچ کس مکنت چوشیں کار په دشمانے کشتش بولے سوار معنی فارسی:به خاطر دستمالی قیصریه ای را به آتش کشیدند تاسے آپ بور ، سد سال و پا کں معنی فارسی :اگر در خانه کسی یک لیوان آب خوردی ، باید صد سال مدیون صاحبان آن خانه باشی هچ کس مکنت چوشیں کار په دشمانے کشتش بولے سوار معنی فارسی:به خاطر دستمالی قیصریه ای را به آتش کشیدند تاسے آپ بور ، سد سال و پا کں معنی فارسی :اگر در خانه کسی یک لیوان آب خوردی ، باید صد سال مدیون صاحبان آن خانه باشی پشتی په کوها جتگ معنی فارسی:دارای پشتیبان بسیار قوی است ما په ستک تو په رپک معنی فارسی :ما صداقت داریم ولی تو آب زیر کاه هستی لاپ په آپ برءَ نبیت معنی فارسی :فکر نان کن که خربزه آب است . ریش وتی دست ءَ سپه دارنت معنی فارسی :طوری رفتار نکن که آبرویت بریزد به گویش هزارگی بیزار از طیلایی کی گشه بچقنه چیزی که باعث رنج و عذاب شود سزاوار ترک است هرچند ارزشمند مانند طلا باشد. مثل را به قصد بیزاری جستن از اموال یا اقوام و آشنایان دردسر آفرین به کار برند. جنگل‌تر و خوشک دره در اجتماع همه نوع آدم وجود دارد.همه خوب یا بد نیستند،مثل را به عنوان تسلی بخشیدن به کسی به کار می‌برند که از وجود فرد نابابی آزرده شده باشد. خدا از موی سفید شرم موکونه: خدا به پیران ارج و احترام قایل است،چنانکه اگر رو به درگاهش آورند و در حق کسی دعا یا نفرین کنند،رد نمی‌کند.پس نباید پیران را سبک شمرد و از کنار آنان بی تفاوت گذشت.مثل را وقتی به کار برند که مسأله ارج و احترام پیری در میان باشد.مثلاً وقتی پیری شفیع و واسطه در امری شود،برای اینکه شفاعتش را بپذیرند،این مثل را به کار برند. کم بخور نوکر بیگیر: توصیه به بزرگ منشی می‌کند.حتی اگر قدرت و توانایی کافی نداری از خرج خودت کم کن و نوکری برایت استخدام کن تا شخصیت است پیش دیگران بالا برود. بوز د پای خو اوزویه،میش د پای خو: هرکس سرنوشت مخصوص خود به خود را دارد.عاقبت کار هرکس جداست.کس بار گناه دیگر را نمی‌کشد.مثل از صحنه آویزان بو.دن لاشه‌های احشام در سلاخ خانه‌ها اخذ شده است. به زبان پشتو د فقیر چه چیری ښه هلته ئی شپه که ګدا د بل په غولی غرض نه کړه - سپی به نه که په ګدا باندی غرض سپی که په خپل منځ کښی سره خوری خو فقیر ته ئی یوه وی د سوال خواړه د پوزی وینی څټل دی ورک شه هغه ورور چه له ډمانو غواړی پور یوه سپی میچن څټله بل ئی کونه څټله هاله به ئی زده شی چه انډول په انډول شپه شی داسی مه وایه چه زه یم، داسی به شی لکه چه زه یم جیندخه په لوټه وخته ویل ئی چه کشمیر می‌ولیده که خس یم د تا بس یم مریی لاندی، غوره ئی باندی که د وی خوره، که نه د وی مره پشتون سوال نه کوی او چه کوی ئی نو خور ته هم دریږی روږدی له پوروړی ګنده ده داسی مه وایه چه زه یم په جهان کښی، پیدا کړی خدای د سر د پاسه سر دی د مچ جنګ به د پک په سر معلوم شی ژاړه عمره ژاړه، هاله د نه خوړی هزار سوراخی اوس د وچ پلاؤ محتاج شوی وړوکی خوله لویی خبری څه سوی ګی څه ئی بار ګی وطن دی لوټ که په ټس او ټوسه، په لاس به را نشی ټپوسه سپی ښه دی که سپاهی، ورک شه سپاهی چه په خپله ځان ستایئی خوری ساګ او پسکئی د پلاؤ اچوی له خالی لوښی لوی اواز خیژی دغه ګز دغه میدان دی چه په خپله بډائی که له شاغلیو سره څه لره سیالی که کنایه‌ها و ضرب المثل‌های رایج به صورت شعر قرآن تمام را از الفِ الحمد تا سین من الجنة و الناس فراموش کرد. کنایه از لاابالی و بی توجهی به دین من خویشتن غرقه ام،چگونه غرقه ای دیگر دست گیرم! معادل:خفته را خفته کی کند بیدار من آنم که در پای خوکان نریزم / مرین قیمتی دُر نظم دری را دلبستگی به زبان فارسی ندانم جز این عیب مر خویشتن را/که بر عهد معروف روز غدیرم اشاره به شیعه مذهب بودن آنچه‌ت بکار نیست چرا جوئی؟/وانچه‌ت ازو گریز چرا گوئی؟ پنداشتی که ریشهٔ پیوند من گسست/در سینه ام هزار خراسان نهفته است دلبستگی و غرور نسبت به سرزمین خراسان خسیس‌تر از احمد بازرگان کنایه از نهایت خست کس به اقلیم خراب از پی یغما نرود درس معلم ار بود زمزمه‌ی محبتی/جمعه به مکتب آورد طفل گریز پای را ای جوان بر قامت خم گشته‌ی پیران نگر/رفته رفته زندگی بار گرانی می‌شود حال شب‌های مرا همچو منی داند و بس/تو چه دانی که شب سوختگان چون گذرد تو اهل صحبت دل نیستی چه می‌دانی/که سر به جِیب تفکر،چه عالمی دارد دیدیم بخ چشم هم شنیدیم به گوش/از دل برود هر ان چه از دیده بزفت دلم یک بره آهوی نجیب است/که از مهر و نوازش بی نصیب است//به سویت آمده، تنها و خسته/دلم ای ضامن آهو، غریب است شکسته بال‌تر از من میان مرغان نیست/دلم خوش است که نامم کبوتر حرم است. هرچند حال روز و زمین و زمان بد است/یک تکه از بهشت در آغوش مشهد است//حتی اگر به آخر خط هم رسیده ای//آنجا برای عشق شروعی مجدد است دلم به عشق یارم/گرفته حال و هوایی/کشیده پر به خراسان/گرفته شور و نوایی منبع :http://fa.wikiquote.org/

جاذبه های گردشگری بیرجند

ارگ کلاه فرنگى بیرجند

ارگ کلاه فرنگى...

ارگ کلاه فرنگى در استان خراسان جنوبی و شهر بیرجند یادمانی منحصر به فرد و یادگاری از اواخر دوره زندیه و اوایل دوره قاجار می‌باشد که بین سالهای ۱۲۶۴ تا ۱۳۱۳ هجری قمری ساخته شده است و در حال حاضر این ارگ در محل استانداری خراسان جنوبی واقع است. این بنا که امروزه با نام ارگ کلاه فرنگی شناخ...

اطلاعات | نقشه | مسیر
عمارت و باغ اکبریه

عمارت و باغ اک...

باغ و عمارت اکبریه در در انتهای خیابان معلم، روستای اکبریه، واقع در استان خراسان جنوبی قرار گرفته است و یکی از بناهای تاریخی شهر بیرجند است. باغ اکبریه با وسعتی در حدود 45069 متر مربع با شماره 2326 در 20 خردادماه سال 1378 هـ.ش در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است و در نشست سی و پنجم...

اطلاعات | نقشه | مسیر
باغ و قلعه مود - بیرجند

باغ و قلعه مود...

باغ و قلعه مود در حاشیه جنوبی روستای مود، در چهل کیلومتری شرق بیرجند قرار دارد. در مرکز باغ محل تقاطع دو خیابان طولی و عرضی ساختمانی وجود دارد که متعلق به دوره صفویه است و در داخل باغ بقایای عمارتی عظیم با تزئینات زیبای نقاشی دیده میشود که عمارتی تشریفاتی بوده و شامل چند ایوان، بقایای...

اطلاعات | نقشه | مسیر
موزه باغ اکبریه

موزه باغ اکبری...

این موزه به منظور نمایش آداب و رسوم و نوع پوشاک مردم ،مشاغل و حرف و هنرهای گوشه‌ای از معیشت، آداب و رسوم، مشاغل و حرف منطقه جنوب خراسان که در گذشته‌ای نه چندان دور مرسوم بوده و اکنون منسوخ شده است، تاسیس گردیده است. موزه مردم شناسی در طبقه اول کاخ موزه اکبریه و در سال 1374 بوجود آمد. ق...

اطلاعات | نقشه | مسیر
آب انبار حاجی علی رضا بیک

آب انبار حاجی ...

قدمت این آب انبار به دوره قاجاریه بر می‌گردد . بانی و واقف این بنا « حاجی علی رضا بیک » می‌باشد و این بنا در زمان حشمت الملک ساخته شده است . آب انبار در نواحی گرم و خشک از جمله ملزومات مهم برای تداوم زندگی در این مناطق بوده و در اکثر محلات شهری و روستاها یک یا چند آب انبار وجود داشته ...

اطلاعات | نقشه | مسیر
آب انبار بجد

آب انبار بجد

آب انبار بجد در داخل روستای بجد واقع شده است و متعلق به دوره قاجاریه است . این آب انبار شامل ورودی ، پلکان ، پاشیر ، مخزن و پوشش مخزن می‌باشد. ورودی بنا در جبهه جنوب شرق آن قرار دارد. راهیابی به مخزن آب انبار از طریق یک رشته پلکان با 13 پله امکانپذیر است عرض راهرو5/1 متر می‌باشد. مخز...

اطلاعات | نقشه | مسیر
روستای خور

روستای خور

در فاصله 85 کیلومتری شمال غربی شهر بیرجند ،مرکز استان خراسان جنوبی در کرانه شمالی دشت لوت ،روستایی با خانه‌های کویری خودنمایی می‌کند به نام خور.در سبب نامگذاری آن بحث فراوان است،برخی گویند بدین سبب نام این روستا را خور نهاده اند که بر کرانه کویر است و نامی است که بر شهرها و آبادیهای حاش...

اطلاعات | نقشه | مسیر
آبشار چهارده بیرجند

آبشار چهارده ب...

یکی از جاذبه‌های گردشی و تفریحی شهرستان بیرجند آبشار چهارده نام دارد که مردمان پاک و ساه دلی در آن زندگی می‌کنند. دلیل نام گذاری این روستا به چهارده این است که 14 آبشار کوچک در اطراف روستا قرار دارد.مجموعه آبشار هایی که در روستای چهارده واقع در ارتفاعات باقران قرار دارند. نخستین و مر...

اطلاعات | نقشه | مسیر
مشاهده تمامی جاذبه های گردشگری

آداب و رسوم بیرجند

مراسم کف‌زنی در شب چله

مراسم کف‌زنی د...

مردم خراسان جنوبی در حالی شب یلدا را گرامی می‌دارند که در گاه شماری سنتی استان فصل زمستان شامل چله بزرگ به مدت 40 روز و چله کوچه، به مدت 20 روز معرفی می‌شود. اما در خصوص آداب و رسوم شب یلدا در منطقه جنوب خراسان سابق اظهارات مختلفی می‌شود. در این شب خانواده‌ها در خانه بزرگ فامیل گرد هم...

اطلاعات
ضرب المثل‌های خراسان جنوبی

ضرب المثل‌های ...

« اَفتاو ور زردی، کیونی وجیرقی (aftaw vazardi, keyvani vajirqi)» (آفتاب به زردی زد، خدمتکار از خواب بیدار شد) « از هر علفی، یک کلَفی (az har alafi, yag k'lafi)» (از هر علفی، یک لقمه ای) « حرف بزو چاقت کِنَه، نِه کی زاغِت کِنَه (harfi bezo, chaght k'na, ne ki zaq't k'na)» (حرفی بزن که چا...

اطلاعات
ارهنگ ارهنگ اسب چه رنگ ؟

ارهنگ ارهنگ اس...

نوعی بازی محلی بوده که از قدیم در بین نوجوانان رواج داشته بازیکنان شامل دو گروه 5 نفره بوده و یکی از افراد گروه نقش اُستا را اجرا می‌کند . گروه اول می‌گوید ارهنگ ارهنگ . گروه دوم می‌گوید اسب چه رنگ ؟ گروه اول اسبی را با مشخصات خاص نام می‌برد . گروه دوم در پاسخ می‌گوید بزن و برو چکار دا...

اطلاعات
لولو

لولو

یکی از بازی هایی است که معمولا در فصل بهار انجام می‌دهند، در این بازی یک نفر با کمی فاصله کنار دیوار می‌نشیند و سنگ کوچک و بزرگی رو به رویش قرار می‌گیرد و یک نفر روی چشم‌های او را با دست می‌پوشاند و بعد حدود 10 تا 20 نفر به فاصله 5 متر از او قرار می‌گیرند. در ادامه نفری که پشت سر فرد ن...

اطلاعات
هفت سنگ

هفت سنگ

بازی هفت سنگ بیشتر بین نوجوانان 8 تا 15 ساله صورت می‌گیرد و به صورتی است که هفت سنگ تخت نازک روی هم چیده می‌شود و افراد بازی کننده به دو گروه 3 یا 4 نفره تقسیم می‌شود و بین خودشان تعیین می‌کنند که کدام گروه اول بازی را شروع کند گروه شروع کننده با توپ سنگهای چیده شده را نشانه می‌گیرند که...

اطلاعات
حیراب حیراب

حیراب حیراب

بازی حیراب، حیراب با تشکیل 2 گروه 7 نفره و بیشتر یکی از بازی هایی است که در ایام عید در روستا‌های خراسان جنوبی برگزار می‌شود. در این بازی 2 گروه شرکت کننده یک دایره به قطر 8 تا 10 متر می‌کشند و یک نقطه یا محل را به عنوان محل پایان بازی به فاصله 30 تا 40 متری دایره مشخص می‌کنند. برای ش...

اطلاعات
دفتر بازی

دفتر بازی

«دفتر بازی» نیز از جمله بازی هایی است که با شرکت 2 گروه 8 تا 10 نفره انجام می‌شود. در این بازی که باید در میدانی باز انجام شود 2 گروه روبه روی هم می‌ایستند و تخته سنگ هایی به شکل مکعب مستطیل را جلوی خود قرار می‌دهند، هر گروه باید به تخته سنگ‌های گروه مقابل که به صورت عمودی قرار گرفته ا...

اطلاعات
لباس محلی خراسان جنوبی

لباس محلی خراس...

پوششی را که مردم به عنوان لباس و پوشاک مورد استفاده قرار می‌دهند عبارتند از:کلاه نمدی، شب کلاه، کلاه نمدی- مندیل، کلاه دوره دار، کلاه پهلوی یا شیپوری، عرقچین، کلاه تـرمه، گردن پیچ یا لنگته، جلیـقه، پیـراهن، قمیس، لبـاده، نیم تنه، شلوار(تنبان)، قارت(جقه)، سینه بند، مچ پیچ وگیوه که برای آ...

اطلاعات
مشاهده تمامی آداب و رسوم

محصولات بیرجند

سنجد

سنجد

سنجد به نام علمى "Elaeagnus angustifolia L." یا "E. Orientalis L." و از خانواده Eleagnaceae""می باشد. سنجد داراى ارقامى است که از نظر شکل، رنگ، طعم و اندازه میوه و ارتفاع درخت بایکدیگر متفاوت می‌باشند. این درخت در روستاهاى کوهستانى بیرجند بفراوانى یافت می‏شود و از آن بویژه به عنوان پرچی...

اطلاعات
انار

انار

انار به نام علمى "Punica granatum L."از خانواده پونیکاسه "Punicaceae"مى‏باشد. درخت انار در شهر بیرجند وروستاهاى‏مجاور و نیز دربخش شرقى بیرجند به‏نام خوسف بخوبى مى‏روید. براساس نوشته دائره‏المعارف »بریتانیکا« اصل درخت انار از ایران و ممالک مجاور ایران مى‏باشد. و از این نواحى به سایر نقاط...

اطلاعات
انگور

انگور

درخت انگور که درخت مو نیز نامیده می‌شود درختچه‌ای است بالا رونده که از دیوار و درختان مجاور بالا می‌رود. ساقه آن گره‌دار و دارای برگهای متناوب است. برگهای انگور دارای پنج لوب دندانه‌دار و به رنگ سبز تیره می‌باشد. گلهای آن کوچک ، مجتمع و به صورت خوشه ظاهر می‌شود. میوه درخت انگور ، گوشت‌د...

اطلاعات
زعفران

زعفران

موقعیت ریاضی بیرجند، دور بودن از دریا و اقیانوس، محصور بودن در کویر، وزش بادهای شدید و بعضاً گرم، تاثیرگذاری ناچیز جبهه ‏های هوای غربی با در نظر گرفتن 5/170 میلیمتر بارش و تبخیر سالانة 2710 میلیمتر و دیگر عوامل اکولوژیکی باعث شده که نوعی اقلیم خشک با آنومالی گرم و یا سرد در این منطقه حا...

اطلاعات
سبد بافی

سبد بافی

سبدبافی هنری است که مردم خراسان جنوبی آن را نسل به نسل از پدرانشان آموخته‌اند و توسعه داده‌اند. سبد حاصل سرپنجه‌‌های روستائیان هنرمند است.مواد اولیه سبد بافی ساقه‌‌های دو درخت به نام سافت یا سافترگ (بیدمشک) و درخت بید قرمز است. این دو درخت ساقه‌‌های کشیده‌ای دارند که می‌توان از آنها برا...

اطلاعات

ضرب المثلهای بیرجندی (1)
به جوُ رسیده یه که به نُو رسیده یه
یعنی به درامدی دست یافته تا خوب و بهتر از این زندگی کند .
اگر عروسی نکردُم وّر پُشت بونِ عروسی برفتُم .
یعنی اگر خودم یه کاری رو انجام ندادم ولی خیلی هم بی اطلاع نیستم.
اّدمه ِگدا ، ایِ همه اَدا
یعنی آدم گدا واین همه ادا ... ادامه مطلب

شبکه اجتماعی گردشگری تیشینه

اطلاعات بیشتر...
[posttitle]

[posttitle]

[postbody]

مشاهده مطلب

تمامی حقوق اين سايت متعلق به تیشینه می‌باشد.