توضیحات

ویرایش
زبان مردم کردستان زبان کردی است که همانند زبان فارسی در مجموعه زبانهای گروه هند و اروپائی قرار می‌گیرد و دارای قوانین خاصی از لحاظ دستوری و نوشتاری می‌باشد و هم‌اکنون در بسیاری از دانشگاههای معتبر اروپائی و خاورمیانه ادبیات آن تدریس می‌شود به علت وسعت زیاد مناطق کردنشین این زبان دارای لهجه‌های اصلی و زیرلهجه زیادی می‌باشد. که این تنوع لهجه از لحاظ حجم کلمات این زبان را غنی و وزن و لفظ آهنگین کلمات ، عرصه شعر و ادبیات و موسیقی کردی را متأثر و ثروتمند ساخته است به طوری که بسیاری از منظومه‌های کردی حدود یکصد سال پیش به زبان‌های مختلف ترجمه شده است.
در تقسیم‌بندی لهجه‌ها مردم شهرستانهای سقز و بانه و بخشی از مریوان با لهجة سوارنی صحبت می‌نمایند مردم سنندج- دیواندره و بخشی از مریوان و کامیاران با لهجة اردلانی، مردم شرق استان شامل قسمت‌های از شهرهای قروه و بیجار با لهجة خاصی که نزدیک به لهجة کلهری می‌باشد صحبت نموده و مناطق جنوب غربی استان که عموماً شامل منطقة باستانی و سرسبز اورامان و سروآباد می‌باشد با همان لهجه هورامی که تشابه زیادی با زبان زرتشت پیامبر ایرانی دارد صحبت می‌نمایند.

در شرفنامه بدلیسی، زبان کردی به چهار گویش کِرمانجی، لُری، کَلهر و گُورانی تقسیم شده است. اما دایر‌ة‌المعارف اسلام با توجه به تحقیقات کردشناسان و زبان‌شناسانی مانند مکنزی گویش‌های زبان کردی را که ارتباط نزدکی ...مشاهده کامل متن با هم دارند و متمایز از دیگر زبان‌های همسایه هستند، به سه شاخه عمده تقسیم کرده است:

گویش‌های گروه شمالی: متکلمان این گویش‌ها نواحی کردنشین ترکیه، سوریه، ارمنستان و آذربایجان، موصل، بهدینان، غرب دریاچه اورمیه و شمال خراسان را دربر می‌گیرند که گویش آن‌ها به کرمانجی مشهور است. این گویش به دو زیر مجموعه کرمانجی شرقی و غربی نیز تقسیم شده است.

گویش‌های گروه مرکزی: متکلمان این گویش در اربیل، سلیمانیه و کرکوک در عراق، و در کردستان ایران، مهاباد (ساوجبلاغ) و سنندج (سنه‌دژ) ساکن هستند. این گویش عموماً کردی نامیده می‌شود اما به سورانی مشهور است که برگرفته از اسم قدیم قلمروی شاهزاده سُوران است. لهجه سورانی به‌عنوان زبان نوشتاری مطرح بوده است.

گویش‌های گروه جنوبی: سایر لهجه‌های کردی که گروه‌های متجانسی از کردها با آن تکلم می‌کنند در نواحی جنوب و شرق سُوران قرار دارد که کرمانشاهی مهم‌ترین آن است و به‌عنوان گویش‌های گروه جنوبی دسته‌بندی می‌شوند. برخی از این لهجه‌ها مانند لکی با لهجه لری ترکیب شده است. بین گویش‌های گروه مرکزی و جنوبی، لهجه گوران وجود داد که ترکیبی از لهجه‌های این محدوده است.

کردی شمالی هم از لحاظ آواشناسی و هم واژه‌شناسی قدمت بیشتری از سایر گویش‌های کردی دارد و ممکن است استنباط شود که گسترش زیاد گویش‌های جنوبی و مرکزی و ارتباط نزدیک آنان با سایر زبان‌های ایرانی باعث این امر شده باشد. از طرف دیگر گویش‌های شمالی تا حدی بازتر به‌نظر می‌رسند و نفوذ کلمات ترکی و عربی در آن‌ها بیشتر است.

توزیع لهجه‌های کردی به‌طرز بسیار نزدیکی از تقسیمات شهرها و آبادی‌ها پیروی می‌کند. ادموندز لهجه‌های کردی را به دو دسته شمالی و جنوبی تقسیم می‌کند. دسته شمالی عبارت است از لهجه‌های مناطق واقع در شمال و غرب خطی که از کناره‌های جنوبی دریاچه اورمیه می‌گذرد و به خم زاب بزرگ می‌رسد و در آن‌جا تغییر مسیر می‌‌دهد و از نوب شرق متوجه جنوب غرب و سپس در جهت موافق جریان رود به برخوردگاه زاب و دجله می‌رسد. دسته جنوبی عبارت است از لهجه‌هایی که در مناطق واقع بین این خط و حدود جنوبی کردستان بدان سخن می‌گویند. وی همچنین لهجه جنوبی را به دو گروه عمده مُکری (مُکری- سورانی) و سلیمانی (سلیمانیه- اردلان) تقسیم می‌کند.

گویش‌های شمالی شامل لهجه‌های شکاکی، شمدینانی، بادینانی، مُکری، و جز اینها.

گویش‌های مرکزی شامل لهجه‌های سلیمانیه‌ای، سنندجی، مهابادی، مریوانی، سقزی، بانه‌ای، اورامی.

گویش جنوبی شامل لهجه‌های کرمانشاهی، لکی، گورانی، کلهر و ... .

از دیگر لهجه‌های کردی می‌توان به زازا، نانه‌کانی، باهراوندی، گوله‌یی اشاره کرد.

مینورسکی درباره لهجه گورانی می‌نویسد:

«لهجه گورانی در کردستان جنوبی نقش مهمی را ایفا کرده و بر زبان فارسی تفوق یافته است. این لهجه میراث ویژه خود را دارد و تصور می‌رود جزو لهجه‌های کردی نباشد و بسیاری از اساطیر مشهور شرقی مانند لیلی و مجنون، شیرین و خسرو، خورشید و خاور و غیره با این لهجه نوشته شده است».

زبان نوشتاری و ادبی کردی تا چند دهه پیش گورانی بوده که از شاخه‌های اصلی زبان کردی است و از حدود 60 سال پیش به بعد سورانی که از لهجه‌های وسیع زبان کردی است جای لهجه اورامی (اورامانی) را گرفته است.

ادموندز درباره لهجه سورانی گفته است:
«هرچند که لهجه مُکری هنوز نفوذ و حیثیتی دارد، با این همه این لهجه نرم و پرانعطاف سورانی است که اکنون خود را نه تنها در عراق بلکه در آن سوی مرزهای ایران نیز مستقر ساخته است».

منابع : wikipedia.org - kurdistan.ichto.ir - www.wikipg.com

جاذبه های گردشگری سنندج

حمام خان ( ظهیری )

حمام خان ( ظهی...

حمام خان که امروزه به موزه تبدیل شده است در ضلع شمالی بازار سرپوشیده سنندج در مجاورت مسجدی به نام داروغه قرار دارد. این حمام از گذشته تاکنون با توجه به موقعیت خاص آن با بازار ارتباط نزدیک داشته است. راه‌های دسترسی به این بنا از خیابان‌های انقلاب و طالقانی و از سمت میدان انقلاب امکان پ...

اطلاعات | نقشه | مسیر
حمام عبدالخالق

حمام عبدالخالق

حمامی متعلق به دوره‌ی قاجاریه یا پیش از آن به اسم بانی آن حاج عبدالخالق " حمام عبدالخالق " نام گذاری شده است. دیوار بیرونی حمام دارای طاق نماهائیست که با ترکیبی از دو روش "ساده" و "خفته و راسته" آجر کاری شده است. چندین سال پیش در این کوچه و از جلوی این حمام رودخانه ای میگذشته و حال ا...

اطلاعات | نقشه | مسیر
حمام شیشه

حمام شیشه

حمام شیشه برخلاف اسم جذابش، شیشه ای نیست. حمامی است مثل تمام حمام‌های دیگر تاریخی که از سنگ و گچ و ملات ساخته شده. با این حال به کار رفتن شیشه‌های رنگی زیبا در این حمام، آن را به این نام معروف کرده است. در حمام شیشه ورودی، هشتی، بینه، سربینه و حمام گرم را می‌بینید که در حمام گرم ستون‌ه...

اطلاعات | نقشه | مسیر
حمام دو خزینه

حمام دو خزینه

حمامهای تاریخی سنندج که یادگار دوران قاجار و صفویه است از اماکن دیدنی و جذاب این شهر بوده و نشانی از مدنیت و معماری شگفت انگیز منطقه است . برخی از این حمامها نظیر حمام «آصف » و «وکیل » استفاده شخصی و خصوصی داشته و برخی دیگر همانند حمام «خان »، «شیشه » و حمام «دو خزینه » برای عموم بوده ...

اطلاعات | نقشه | مسیر
کلیسای سنندج

کلیسای سنندج

این بنا در ضلع غربی خیابان نمکی و در محله قدیمی (آغه زمان) که محله ای مسیحی نشین است قرار دارد. اواخر صفویه در زمان حکومت شاه عباس دوم هنگامی که ارامنه توسط دولت عثمانی به ایران تبعید شدند، گروهی از آنها در شهر سنندج ساکن شدندودران زمان والیان اردلان برای مسیحیان تبعیدی این کلیسارابنا ن...

اطلاعات | نقشه | مسیر
عمارت آصف ( خانه کرد )

عمارت آصف ( خا...

آصف دیوان، میرزا علی نقی کردستانی (متوفی ۱۳۱۶ ش) پسر میرزا رضای وزیری کردستانی، سیاست پیشة روزگار قاجاری بود. خانواده او اصالتی اصفهانی داشتند و به تشویق هلوخان اردلان حاکم کردستان، در ۱۰۲۲ ق به آن منطقه مهاجرت کردند. چون یکی از افراد این خانواده به نام میرزا عبدالله، به مقام معاونت و پ...

اطلاعات | نقشه | مسیر
عمارت سالار سعید ( موزه سنندح )

عمارت سالار سع...

عمارت سالار سعید ساختمانی تاریخی و محل موزه سنندج است که در شهر سنندج ایران واقع شده‌است. این موزه در خیابان امام کوچه حبیبی و در بخش برونی عمارت ملا لطف الله شیخ الاسلام قرار دارد و در آن آثار و اشیاء تاریخی کشف شده از استان و سایر نقاط ایران به نمایش گذاشته شده‌است. اروسی موزه سنندج ...

اطلاعات | نقشه | مسیر
قلعه حسن آباد سنندج

قلعه حسن آباد ...

صداقت وجود را می‌توان از سنگ‌های یک حصار ، قلعه یا یک خانه پرسید چون آنان نشانه ای از ماندگاری یک ملت هستند. در لابه لای توفان ناملایمات مدرن، بهر رسیدن به یکی از نشانه‌های تاریخی در کردستان کافی است که از شهر سنندج حدود ۵ کیلومتر به طرف جنوب غربی شهر حرکت کرده و به روستایی به نام حسن آ...

اطلاعات | نقشه | مسیر
مشاهده تمامی جاذبه های گردشگری

آداب و رسوم سنندج

زبان و گویش مردم کردستان

زبان و گویش مر...

زبان مردم کردستان زبان کردی است که همانند زبان فارسی در مجموعه زبانهای گروه هند و اروپائی قرار می‌گیرد و دارای قوانین خاصی از لحاظ دستوری و نوشتاری می‌باشد و هم‌اکنون در بسیاری از دانشگاههای معتبر اروپائی و خاورمیانه ادبیات آن تدریس می‌شود به علت وسعت زیاد مناطق کردنشین این زبان دارای ل...

اطلاعات
لباس محلی مردم کردستان

لباس محلی مردم...

لباس کردی یکی از زیباترین و متنوع‌ترین و پوشیده‌ترین پوشش هایی است که به نوشته سیاحان در سفرنامه هایشان در سطح فرهنگ مردم دنیا کم نظیر است . به طوری که این لباس در چندین جشنواره مختلف بین المللی مقام اول را از لحاظ پوشش و زیبائی و تنوع کسب نموده است. پوشاک مردان و زنان کرد شامل تن‌پو...

اطلاعات
جشن و مراسم عروسی

جشن و مراسم عر...

وقتى که پسرى به سن ازدواج مى‏رسد، دخترى را به طرق مختلف شناسایى مى‏کند و موضوع را با خانواده خود در میان مى‏گذارد. اعضاء خانواده نیز درباره دختر و خانواده‏اش تحقیق مى‏کنند وسپس فردى را براى گرفتن وقتى براى خواستگارى به طور محرمانه به خانه عروس مى‏فرستند. اگر خانواده عروس راضى به این وص...

اطلاعات
هیله مارانی ( تخم مرغ شکستن )

هیله مارانی ( ...

این بازی که به صورت برد و باخت انجام می‌گرفت به این صورت بود که در هر مرحله دو نفر با هم روبرو می‌شدند هر کدام از طرفین تخم مرغی را محکم در دستش نگه می‌داشت به طوری که یک سر تخم مرغ به طرف بالا باشد و دیده شود سپس فرد دیگری تخم مرغ خود را از طرف سر آن به تخم مرغ طرف مقابل می‌زد اگر تخم ...

اطلاعات
هنورى ، منورى ( انگورى ) ( قروه  )

هنورى ، منورى ...

بازیکنان به دو گروه تقسیم مى‌شوند و در مقابل یکدیگر در دو صف قرار مى‌گیرند. هریک از افراد براى خود نامى انتخاب مى‌کند مانند: انار، سیب، انگور و ... بعد نفرات اول هر دو صف به‌وسط مى‌آیند و یکى از آن دو چشم دیگرى را مى‌بندد . پس از خواندن عبارتى شعرگونه و ذکر نام میوه‌اى مثل انار توسط باز...

اطلاعات

محصولات سنندج

چرم سازی

چرم سازی

امروزه برای به عمل آوردن خام (چرم) دو راه وجود دارد. آماده کردن پوست گوسفند و بز با زاج سفید و نمک به نـام چـرم زاغـی و دباغی خام گاو ، الاغ و اسب، عمـل دباغی به طریق زیر انجـام می‌شود : ۱- خام را آب زدن . خام خشک را از دهات و نواحی اطراف به دباغی آورده و بسته به کلفتی و مقدار چربی پو...

اطلاعات
نازک کاری

نازک کاری

نازک‌کاری در ایران و جهان با وجود آن‌که در برخی دیگر از نقاط ایران چون ارومیه و رشت هم مورد استفاده قرار می‌گیرد، اما به واسطه آن‌که قوام و شناخت جهانیان از این هنر را مدیون کردستان و سنندج است، را یک هنر قوم کرد می‌دانند. اطلاعات و تحقیقات مدون و مکتوبی از این هنر و پیشینه و حتی چگونگی...

اطلاعات
[posttitle]

[posttitle]

[postbody]

مشاهده مطلب

تمامی حقوق اين سايت متعلق به تیشینه می‌باشد.