توضیحات

ویرایش
در قسمت جنوب غربی کهن دژ (ارگ سلطنتی)، گنبد سلطانیه به عنوان یکی از بناهای عظیم اسلامی و شاید باشکوه‌ترین آن ها، همچون نگینی سربرافراشته و خودنمایی می­کند.
این بنا در دوران حکومت سلطان محمد خدابنده (اولجایتو) در مدت 9 سال (از سال 704 الی 712 هجری قمری) احداث شده است.
درباره این بنا، فرضیه­های بسیاری از نظر تناسب­ ها، ترکیب ­ها، تلفیق ­ها و دیگر ویژگی­ها از سوی مورخان، جغرافی­ دانان، باستان­شناسان و حتی مردم عادی ابراز شده است که دو وجهه غالب دارند:
نظریه نخست، به مورخان و جغرافی­ دانان متقدم مربوط است که بنای گنبد را آرامگاه سلطان محمد خدابنده اولجایتو معرفی کرده­اند.
نظریه دوم، مربوط به انتساب و اختصاص بنا، از طرف اولجایتو، به آرامگاه علی­بن ابیطالب (ع) و حسین­بن علی (ع) است.
کارشناسان با بررسی­های باستان شناسی و مطالعه عناصر معماری، انتساب و اختصاص بنای گنبد سلطانیه به آرامگاه ائمه اطهار (ع) را مردود دانسته­اند و روشن شده است که آرامگاه سلطانیه را غازان و اولجایتو به تقلید از آرامگاه­های موجود در ایران ...مشاهده کامل متن ساخته­ اند.
گنبد سلطانیه، شکوه و برزگی کلیسای جامع مریم مقدس در فلورانس ایتالیا و مسجد ایاصوفیای ترکیه را تداعی می­کند. این بنا، سومین بنای بزرگ تاریخی در جهان و نخستین بنای بزرگ تاریخی ایران می­باشد.
این بنا در دوران برپایی، بلندترین بنای جهان بوده است.
معماری گنبد سلطانیه، نسبت به آثار مشابه، از نظر عظمت و ابعاد، منحصر به فرد است و نمونه بدیعی از یک آزمایش موفق است.
این بنا دارای 5/48 متر ارتفاع، 60/25 متر دهانة قوس، 87/6 متر عرض جرز، 5/17 متر طول جرز از سمت بیرونی و 60/8 متر طول جرز از سمت درونی است.

این بنا 8 ایوان مرتفع و نزدیک به 50اتاق و فضای ویژة اتاق مانند دارد. گنبد سلطانیه نخستین بنایی است که تحول معماری دوران سلجوقی به معماری دوره ایلخانی را به وضوح نشان می­دهد.
سنگینی گنبد عظیم و قوس­ها و دیگر عنصرهای معماری را، جرزهای هشت­گانه آن تحمل می­کنند.
محاسبات به عمل آمده نشان می­دهند که سنگینی گنبد 200 تنی بر روی جرزها که سطح مقطع هر کدام 50 متر مربع می­باشد، استوار شده است.
مطالعات اخیر روشن کرده است که این عنصرها دارای مقطع­های توخالی نیز می­باشند. این ویژگی، مقاومت جرزها را در برابر زمین­ لرزه و فشارهای ناشی از باد افزایش می­دهد.
به کارگیری تیرهای چوبی عاجدار در ابعاد و اندازه­های مختلف، از این نظر، حایز اهمیت می­باشد.
ملاط این بنا، مخلوطی از گچ و مقدار اندکی آهک است. گنبد سلطانیه با احتساب طبقه همکف، سه طبقة مشخص دارد: طبقة همکف ایوان­های هشت­گانه را در خود جای داده است و شامل ایوان­های شمال­ غربی، شمال شرقی، ورودی و ایوان جنوبی مشرف به تربت­خانه است.
طبقه اول در 40/9 متری از کف کنونی بنا قرار گرفته و دارای دهلیزهای ارتباطی است که دورتادور بنا را احاطه کرده­اند. طبقة آخر در 80/27 متری از کف قرار گرفته است.
دراین طبقه، پاطاق گنبد و پایه­های هشت­ضلعی مناره­ها قرار دارند. ارتفاع پاطاق این طبقه 40/1 متر و ارتفاع گبد از طبقة آخر 19متر است.
ورودی سردابه در ایوان ضلع جنوبی قرار گرفته است. طرح سردابه بسیار پیچیده و شامل 7 واحد حجمی است که با یکدیگر ارتباط فضایی ندارند. این روش مقبره­ سازی با هیچ کدام از مقبره­‌های شناخته شدة کنونی ایران قابل مقایسه نیست.
به احتمال قریب به یقین، سردابه بر اساس بینش و تفکر آیین­‌های مذهب شمن­ پرستی مغولی طرح­ ریزی شده است. با توجه به فلسفه و عقاید شمن­ پرستی و تأکید آن بر وجود ارواح خبیثه و انواع جادو، برای جلوگیری از ورود و مزاحمت ارواح خبیثه به حریم قبرها، گماردن محافظان و تعبیة مکان­هایی برای برآوردن منظورهای فوق، امری ضروری بوده است.
گنبد سلطانیه از نظر تزئینات نمایشگر مرحلة کمال معماری گذشته ایران است و خلاقیت طراحان، معماران و مهندسان زمان خود را به نمایش و داوری گذاشته است.
در این بنا، دو لایه آرایش و زینت معماری شناسایی گردیده است: قسمتی از تزئینات لایة دوم به دوران اولجایتو و اوایل دوران سلطان ابوسعید بهادر تعلق دارد.
تزئینات لایة نخست، به طور کلی، با پیشرفت کار ساخت بنا اجرا گردیده و در هنگام افتتاح ابواب­ البر، پایان پذیرفته است.
عمده ­ترین عنصرهای تزئیناتی در گنبد سلطانیه عبارت­اند از: تزئینات آجری، گچ­بری، کتیبه­نویسی و کاشی­کاری که همگی با هم و با هماهنگی جالب توجهی سامان یافته­ اند.
طولانی­ترین کتیبه این بنای تاریخی کتیبه­ای است که در فاصله 360 سانتی­متری از کف گنبد، و در عرض 75 سانتی­متری دورتادور بنا نوشته شده است و به سوی ایوان­ها و جرزها ادامه یافته است.
در این کتیبه، سورة "فتح" به خط زیبای ثلث نوشته شده است. در بالای هر یک از ایوان­های هشت­گانه، یک حدیث ذکر گردیده است. در سطح قوس، در طبقه دوم ایوان شرقی، کتیبه­ای از آجرهای پیش­بر در زمینة کاشی­کاری معرق به رنگ سبز و آبی وجود دارد.
بر این کتیبه، آیة 125 سورة مبارکة "بقره" (سورة یکم) به خط کوفی نوشته شده است.
درسطح جرز ایوان­های جنوب­شرقی و جنوب غربی، طرح­های تزئینی به شکل ترنج با رنگ آبی طراحی گردیده­ اند و خط­های کلی این نقش­ها، اسلیمی است. در لابه­ لای این نقش­های اسلیمی، کلمات ابوبکر، عمر، عثمان و علی، حسن و حسین پیوسته تکرار شده­اند.
این گنبد به تنهایی یکی از شگفتی­های معماری در ایران و جهان به شمار می­رود و از ارزشهای درجه اول جهانگری برخوردار است.
اشیاء نمایشی در این موزه عبارتند از :
اشیاء کاوش شده از سلطانیه شامل انواع پی سوز سفالی یک قسمتی و بشقابی ساده ،انواع کاشی‌های زرنگار ، صلیبی ،ساده ،معرق و .. ، انواع سکه‌های مسی و نقره مربوط به دوره ایلخانی و ..

منبع :
www.dana.ir
http://zanjan.ichto.ir/
www.mehrezanjan.ir/
گنبد سلطانیه

گنبد سلطانیه

گنبد سلطانیه مقبرهٔ اُلجایتو است که در ۱۳۰۲ تا ۱۳۱۲ در شهر سلطانیه (پایتخت ایلخانیان) ساخته شد و از آثار مهم معماری ایرانی و اسلامی به شمار می‌رود. این بنا مسجدی است بسیار زیبا از حیث معماری و تزیین و بزرگی در دنیا مشهور است. گنبد مزبور در پنج فرسخی سمت شرقی شهر زنجان در داخل باروی شهر...

اطلاعات | نقشه
نگاره‌های سنگی ویر (داش کسن)

نگاره‌های سنگی...

معبد صخره‌ای داش کسن ـ به معنای سنگ تراشیده یا بریده سنگ ـ در جنوب شرقی روستای «ویر» در سینه‌کش ارتفاعات محلی سلطانیه قرار دارد. در این معبد علاوه بر استفاده از فن‌آوری پیش‌رفته زمان که پیامد رشد و تکامل فن سنگ‌تراشی با ابزار فلزی است، انتخاب مناسب‌ترین نقطه نسبت به نقاط همجوار، نمودار ...

اطلاعات | نقشه
آرامگاه ملا حسن کاشی

آرامگاه ملا حس...

«ملاحسن کاشی» عارف قرن چهاردهم میلادی است که آرامگاهی به نام وی در یک کیلومتری «گنبد سلطانیه» قرار دارد. این مکان به دستور «شاه تهماسب» یکم بنا شده است. تکمیل معماری داخلی آن توسط «فتحعلی قاجار» انجام گرفت و اشعاری به خط نستعلیق در داخل گنبد هر کتیبه ای گچبری شده است. مقبره ملاحسن به ...

اطلاعات | نقشه
مقبره چلبی اوغلی

مقبره چلبی اوغ...

مقبره چلبی اوغلی که باستان شناسان و محققان، این مجموعه را به نوه مولانا نسبت داده اند در پانصد متری جنوب غربی سلطانیه ، بر سر راه سلطانیه خدابنده آثار معروف بقعه چلبی اوغلی قرار دارد. باستان شناسان و محققان تاریخ ساخت آن را سال 728 هجری قمری ذکر کرده اند. این مجموعه از دو بخش خانقاه...

اطلاعات | نقشه
موزه باستان شناسی گنبد سلطانیه

موزه باستان شن...

در قسمت جنوب غربی کهن دژ (ارگ سلطنتی)، گنبد سلطانیه به عنوان یکی از بناهای عظیم اسلامی و شاید باشکوه‌ترین آن ها، همچون نگینی سربرافراشته و خودنمایی می­کند. این بنا در دوران حکومت سلطان محمد خدابنده (اولجایتو) در مدت 9 سال (از سال 704 الی 712 هجری قمری) احداث شده است. درباره این بنا، ...

اطلاعات | نقشه
روستای ویر

روستای ویر

روستای ویر بزرگترین روستای استان زنجان است ، این روستا از توابع سلطانیهٔ ابهر است و در یک منطقه کوهپایه‌اى واقع شده است و از مرکز شهرستان ۵۶ کیلومتر کیلومتر فاصله دارد. این روستا از طریق شهر سلطانیه، با جاده‌ای آسفالت و پس از طی 15 کیلومتر قابل دسترسی است. روستا از نظر اقلیم و آب ...

اطلاعات | نقشه
تپه نور

تپه نور

تپه نور از مهمترین آثار تاریخی شهر سلطانیه می­باشد که در جنوب شرقی شهر و در موقعیت 1.5 کیلومتری جنوب گنبد سلطانیه واقع شده است. ارتفاع این تپه 15 متر بوده و قدیمی­ترین اثر به دست آمده از آن قطعه سفالی مربوط به 5000 سال قبل از میلاد می­باشد. حفاری­های انجام شده نشان می­دهد که در این ...

اطلاعات | نقشه
[posttitle]

[posttitle]

[postbody]

مشاهده مطلب

تمامی حقوق اين سايت متعلق به تیشینه می‌باشد.