1

توضیحات

ویرایش
زبان مازندرانی با نام ادبی زبان طبری دارای سابقه ادبی بوده و از سده‌های نخستین هجری آثاری به خط برگرفته از عربی به این زبان نگاشته شده‌است که هم‌اکنون نیز برخی از آن‌ها در دست می‌باشد. همچنین کتاب مرزبان‌نامه نوشته مرزبان بن رستم به زبان طبری بوده و بعدها از این زبان به فارسی ترجمه شده‌است. اشعار امیر پازواری که در مازندران به امیری نیز معروف هستند و دیوان مازندرانی طالب آملی شاعر ایرانی مقیم هند در دوره صفوی از دیگر آثار برجسته ادبی مازندرانی بشمار می‌روند. نوآوری و بازیابی ادبیات مازندرانی نیز با اشعار طبری نیما یوشیج آغاز شد.
مازندرانی(تبری) از خانواده­ی زبان­های هند و اروپایی، از شاخه­ی زبان­های هند و ایرانی و از گروه زبان­های ایرانی است.
سخن در باب تاریخ، منشاء و ریشه­های این زبان چندان ساده نیست زیرا اطلاعات دقیقی در این مورد در دست نیست و تمام آنچه که از پیشینه و روند تطور این زبان از گذشته­های دور تا به امروز گفته می­شود، ظاهراً فرضیاتی هستند که بر پایه تحقیقات تاریخی، شباهت­های واژگانی این زبان با دیگر زبان­ها و برخی استنباط­های شخصی استوار است.
تحقیقات باستان­شناسی و تاریخی حکایت از آن دارد که پیش از مهاجرت آریایی­ها به سواحل جنوبی خزر، بومیانی هم در این ناحیه می­زیستند(فصل 3) و بدون شک این بومیان برای تبادل افکار و اندیشه­های خود به زبانی یا زبان­هایی صحبت می­کردند. حجازی ...مشاهده کامل متن کناری (1372: مقدمه) بیان می­کند که تا کنون از زبان تیره­های محلی پیش از آریاییان هیچ­گونه مدرک مکتوبی به دست نیامده است اما در عین حال معتقد است که پس از ورود آریاییان به کرانه­های جنوبی دریای خزر زبان تازه­ای از ترکیب زبان آریایی و زبان بومیان منطقه پدید آمده و این دگرگونی در همه­ی سرزمین­های محل سکونت آریایی­ها اتفاق افتاده است.
البته مشخص نیست که چه نشانه­هایی از زبان بومیان منطقه در مازندرانی امروزی وجود دارد که تائید کننده این ادعا باشد. به علاوه این فرض را هم نباید از نظر دور داشت که زبان آریایی که زبان مهاجمان و به لحاظ برخورداری از پشتوانه­های قدرت یک زبان برتر بود، بر زبان بومیان غلبه یافته و آن را به کلی، و البته به تدریج، حذف نموده باشد و آنچه که امروزه موجود است تنها بازمانده زبان آریایی باشد.
با ظهور زرتشت در هزاره­ی اول پیش از میلاد، زبان اوستایی که از زبان­های بسیار قدیم در شرق ایران بود، رونق و گسترش یافت و همزمان با این زبان، زبان مادی و پارسی باستان در قسمت­های مرکزی و غربی رایج بودند. بدین ترتیب بعید نیست که زبان مردم تبرستانِ آن زمان، از همه­ی این زبان­ها تأثیر پذیرفته باشد و وجود واژه­هایی در مازندرانی امروزی که ریشه در زبان اوستایی و پارسی باستان دارند، تأئید کننده این مطلب است (هومند، 1369: 72؛ حجازی کناری، 1374 ).
اما چنان­که مورخان نوشته­اند، تا پیش از حکومت ساسانیان (یعنی سال 200 میلادی)، به علت وضع جغرافیایی خاص تبرستان، پادشاهان ایران بر این سرزمین تسلط نداشتند و نامی از این سرزمین در کتیبه­های باستان نیامده است و از زمان ساسانیان این ولایت تحت سلطه حکومت ایران درآمده است (مشکور،1368: 8- 7).
به همین خاطر تأثیر زبان پهلوی ساسانی بر زبان تبری بیش از سایر زبان­ها بوده است و چه از نظر ساخت و چه واژگان (1-7-3) شباهت زیادی بین این دو زبان وجود دارد. در زبان تبری یا مازندرانی کنونی لغات پهلوی سره و ناب فراوان دیده می­شود و حتی در گوشه و کنار اماکن جغرافیایی با نام­های پهلوی نیز وجود دارند (حجازی کناری،1372، 1374 ).
پس از ظهور اسلام شهرهای ایران به دست مسلمانان فتح شد اما تسلط کامل اعراب بر تبرستان بنا به برخی دلایل سیاسی، اجتماعی و جغرافیایی پس از حدود دو قرن تأخیر اتفاق افتاد و به همین دلیل زبان پهلوی در قرون اولیه پس از حمله اعراب در این سرزمین رایج بود. وجود سکه­هایی که از سال 92 هجری قمری تا نیمه­ی دوم قرن دوم هجری به نام اسپهبدان تبرستان به خط پهلوی درمنطقه ضرب شده­اند و همچنین کتیبه­هایی با خط پهلوی که یکی از آنها تاریخ سال 400 هجری قمری را دارد مؤید این حقیقت است(مشکور،1368: 19 ).
ادبیات مکتوب مازندرانی
ظاهراً از پیش از دوران اسلامی هیچ آثار مکتوبی از زبان تبری به جای نمانده است اما از دوران اسلامی آثار ادبی قابل توجهی بدین زبان نوشته شده است که از اصل تبری بسیاری از آنها خبری در دست نیست و تنها ترجمه آنها با ذکری از نام آنها در کتب تاریخی یا ادبی بر جای مانده است.
این امر نشان می­دهد که اعتبار و تقدس خاص زبان عربی در نزد مردم مسلمان تبرستان باعث غفلت آنها از زبان مادری­شان نشده و همچنان آثاری را بدین زبان به رشته تحریر درآورده­اند. اولین اثر مکتوب به زبان تبری که خبری از آن به ما رسیده است کتاب« مرزبان­نامه» است که در قرن چهارم هجری قمری توسط مرزبان­بن رستم شروین تألیف شد و امروزه تنها ترجمه فارسی آن موجود است. از اصل تبری این کتاب و همچنین اثر دیگر مؤلف با عنوان «نیکی­نامه» اطلاعی در دست نیست. ابن اسفندیار(1366: 139- 137)
از بعضی شاعران این سرزمین که به زبان تبری شعر گفته­اند یاد کرده و نمونه­ای از اشعار ایشان را آورده است. محمود جوادیان کوتنایی (1375: 20-5) نیز ضمن شرح مختصری از آثار نوشته شده به این زبان، نمونه­هایی از اشعار تبری را از چهارده نویسنده، شاعر یا اسپهبد تبرستان که مربوط به سده چهار قمری به بعد می­شود نقل می­کند که در آن میان نام امیر عنصرالمعالی مؤلف قابوسنامه قابل توجه است.
در سال­های اخیر چند نسخه خطی از ترجمه­ی ادبیات عرب به زبان تبری و نسخه­هایی از ترجمه و تفسیر قرآن به این زبان یافت شده است که از روی آنها می­توان دریافت که این زبان در قرن­های نخستین پس از اسلام دارای ادبیات قابل توجهی بوده است(ناتل خانلری،1374 ، ج1: 299 ). علاوه بر آن، چند نسخه خطی به زبان تبری در موزه­ها و کتابخانه­های اروپا مشاهده شدند که درباره ادیان و مذاهب بوده و مربوط به قرن دهم هجری به بعد می­باشند (نجف­زاده بارفروش،1368: 27).
در میان نسخه­های خطی موجود در کشورمان نیز مجموعه اشعار تبری در القانون ابن سینا (مربوط به سده 7 و 8 هجری قمری)، اشعار تبری درموسیقی عبدالقادر غیبی(مربوط به سده 9)، و ترجمه قرآن کریم و ترجمه مقامات حریری به زبان تبری(سده 9) قابل توجه­اند (واژه­نامه بزرگ تبری، جلد 1، 1377: 410-411). در سال­های اخیر، یکی از محققان علاقه­مند (گودرزی،1376) یک مجموعه اشعار تبری مربوط به سده 11 هجری را با عنوان مثنوی طالب و زهره به چاپ رسانده­ است.
این منظومه داستان عشق نافرجام طالب آملی،شاعر سبک هندی، به معشوقه­اش زهره است که عده­ای خود طالب آملی و عده­ای نیز خواهرش ستی نساء بیگم را سراینده آن می­دانند. در ضمن مجموعه­ای از دوبیتی­های تبری که به امیری معروف و به شاعری موسوم به امیر پازواری منسوب است در مازندران وجود داشته که برنارد دارن[1] ، خاورشناس روسی، نسخه آنها را به دست آورده و آن را در سن­پطرزبورگ با ترجمة فارسی به چاپ رسانده است (ناتل خانلری،همان).
گستره و پراکندگی لهجه­های مازندرانی
مازندرانی علی­رغم تأثیراتی که از زبان­های مختلف به ویژه فارسی، پذیرفته است و با وجود آن که واژه­های زیادی از این زبان­ها به عاریت گرفته است، همچنان به حیات خود ادامه داده و امروزه زبان رایج در اکثر مناطق مازندران است.
مشخصاً مرزهای زبانی برمرزهای جغرافیایی یا سیاسی منطبق نیستند و بنا به ادعـای بعضی نویسندگان، این زبان علاوه بر شهرهای مازندران، در مناطقی از شهمیرزاد، سنگسر، فیروزکوه، دماوند، لواسـانات، مناطق شمالی کوه­های امامزاده داود و طالقان هم رایج است (جنیدی،1368، 7-6؛ هومند، 1369: 8). اگرچه در آخرین تقسیمات کشوری شهرستان بهشهر شرقی­ترین شهر استان است ولی گستردگی این زبان از شرق تا گرگان ادامه دارد و از غرب هم به شهر تنکابن و رامسر می­رسد.
به مانند هر زبان دیگر، این زبان نیز در مناطق مختلف استان با لهجه­هایی کم و بیش متفاوت به کار می­رود. برخی نویسندگان و زبان­شناسان ( مانند وثوقی،1371؛ نجف­زاده بارفروش،1368، و دهگان،1368) تلاش نموده­اند که این لهجه­ها را تقسیم­بندی نموده و نام لهجه­های شرقی، مرکزی و غربی را بر آنها بگذارند. اما به نظر می­رسد که تعیین خط و مرز مشخصی که جداکننده لهجه­های مختلف باشد چندان ساده نباشد.
از شرقی­ترین نقطه­ای که زبان مازندرانی به کار می­رود تا قسمت­هایی از نوشهر و چالوس این تفاوت لهجه­ای آنقدر زیاد نیست که به عدم درک متقابل منجر شود اما در مناطق غربی استان یعنی شهرستان­های تنکابن و رامسر به خاطر تأثیر زبان گیلکی، این زبان مشترکات زیادی با زبان گیلکی دارد و به همین دلیل گویشوران شهرهای یادشده برای برقراری ارتباط با سایر گویشوران مازندرانی عمدتا" به زبان فارسی متوسل می­شوند.
از طرفی دیگر، استان مازندران از نقطه نظر جغرافیایی از دو منطقه نسبتاً متفاوت تشکیل شده است (فصل سوم). یکی منطقه جلگه­ای است که حد فاصل خط ساحلی دریای خزر و کوهپایه­های شمالی البرز با عرض متغیر از غرب تا شرق استان گسترده شده است و دیگری ناحیه کوهستانی است که در قسمت شمالی رشته کوه البرز واقع شده است.
هر یک از مناطق مذکور، شیوه­های زندگی، شرایط اقلیمی و طبیعی، بافت اجتماعی و فرهنگی و بالطبع لهجه مخصوص خود را دارند. مراکز شهری بزرگ عمدتاً در مناطق جلگه­ای واقع شده­اند و مناطق کوهستانی غالباً از این مراکز به دور بوده و ساکنان آن نیز ارتباط کمی با این مراکز دارند. در نتیجه، زبان اهالی کوهستان کمتر دستخوش تغییر و تحول شده و واژه­های اصیل و بومی در لهجه­ی آنها بیشتر حفظ شده است. به همین خاطر، گاه مشاهده می­شود که تفاوت لهجه­ای بین شهرنشینان و کوه­نشینان یک شهرستان بیشتر از تفاوت لهجه­ای میان شهرنشینان دو شهر مجاور و یا دور از هم می­باشد.
بنابراین تفاوت­های لهجه­ای از شهری به شهر دیگر و از نقاط کوهستانی یک شهرستان تا نقاط جلگه­ای همان شهرستان به چشم می­خورند و این تفاوت­ها گاه چنان آشکار هستند که می­توان از روی لهجه فرد به محل اقامت او پی برد. با این اوصاف، به نظر می­رسد که هر گونه تقسیم­بندی دقیق مستلزم مطالعات دقیق میدانی است. کلباسی(1376، مقدمه:23)
ضمن نقل پاره­ای از این تقسیم­بندی­ها، پذیرش آنها را به انجام مطالعات کامل­تر و کسب شواهد دقیق­تر موکول می­کند. همین امر موجب شده است که مولفان واژه­نامه بزرگ تبری (جلد 1، 1377: 422) برای تفکیک مناطق گویشی، ده منطقه گویشی مختلف را در نظر بگیرند. برای نمونه، در این تقسیم­بندی­ها شهر آمل به همراه مناطق اطراف آن، نظیر لاریجان و محمودآباد، در منطقه 6 واقع شده­اند، حال آنکه شهرهای بابل، بابلسر، امیرکلا، بهنمیر و نیز بخش­های گنج­افروز و بندپی در منطقه 5 قرار گرفته­اند. جالب آنکه منطقه چلاو، از بخش­های تابعه شهرستان آمل، در منطقه 5 قرارگرفته و شهر فریدونکنار نیز در مرز بین دو منطقه واقع شده است.
در میان لهجه­های مازندرانی، لهجه­ی شهر ساری که مرکز استان است به عنوان لهجة معیار در نظر گرفته می­شود و لهجه­ای تقریباً بی­نشان است که مشترکاتش با زبان فارسی بیش از سایر لهجه­هاست و همین لهجه مورد استفاده صدا و سیمای استان است.
به خاطر برخی مسائل اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و اقلیمی بسیاری از هموطنان­مان در گذشته دور یا نزدیک از استان­های آذربایجان، مرکزی، سمنان، سیستان و بلوچستان، خراسان، کردستان، لرستان و خوزستان به این استان مهاجرت نمودند. این مهاجران که در مناطق مختلف استان ساکن هستند، زبان یا لهجه خود را حفظ نموده­اند و در ارتباطات داخلی از آن استفاده می­کنند و برای برقرای ارتباط با بومیان منطقه از زبان مازندرانی یا فارسی استفاده می­کنند.
بنابراین ترکی، کردی، لری، بلوچی، سمنانی، خراسانی و حتی عربی در کنار مازندرانی در جاهای مختلف استان رایج­اند. برای نمونه، لهجه­ای از ترکی در منطقه گلوگاه بهشهر و لهجه­ای از کردی در منطقه کوهستانی کجور در شهرستان نوشهر رایج­اند.
منبع :http://www.mazandnume.com/?PNID=V14540
http://fa.wikipedia.org/wiki

جاذبه های گردشگری ساری

مجموعه تالابی سراندون و بالندون

مجموعه تالابی ...

این مجموعه تالابی در جوار روستای سیدمحله در 25 کیلومتری ساری به طرف بابلسر قرار گرفته و دارای دو بخش جنوبی (سراندون) و شمالی (بالندون) است. وسعت آنها حدود 30 هکتار و عمق متوسط آن یک متر است که در زمستان و پاییز پرآب، در بهار و تابستان به علت استفاده‌های زراعی کم آب است. آب این تالاب‌...

اطلاعات | نقشه | مسیر
پناهگاه حیات وحش سمسکنده

پناهگاه حیات و...

این منطقه که از سال 1352 تحت حفاظت بود در سال 1354 به عنوان پناهگاه حیات وحش تعیین شد. پناهگاه حیات وحش سمسکنده با وسعت ۱۰۴۱ هکتار ابتدا در سال ۱۳۵۲ تحت حفاظت قرار گرفت، سپس طی مصوبه شماره ۶۳ مورخ ۱۳۵۴/۵/۲۱ به عنوان پناهگاه حیات وحش معرفی گردید. پناهگاه حیات وحش سمسکنده در ۱۰ کیلومتری ...

اطلاعات | نقشه | مسیر
چشمه‌های آب معدنی باداب سورت

چشمه‌های آب مع...

چشمه‌های باداب سورت در سال ۱۳۸۷ به عنوان دوّمین اثر طبیعی ملی ایران ثبت شد. در سال ۱۳۸۷، کوه دماوند، چشمه‌های باداب سورت و سرو ابرکوه به عنوان سه اثر طبیعی به‌وسیلهٔ سازمان میراث فرهنگی ثبت شدند. چشمه‌های باداب سورت بعد از چشمه پامو کاله ترکیه به عنوان دومین چشمه آب شور جهان ثبت جهانی ش...

اطلاعات | نقشه | مسیر
روستای پاجی و میانا ( پاجمیانا )

روستای پاجی و ...

پاجی روستایی است در ۷۰ کیلومتری جنوب ساری می‌باشد. در تقسیمات کشوری روستای پاجی جزء دهستان بنافت از بخش دودانگه شهرستان ساری می‌باشد. روستای زیبای پاجی از شمال به مناطق جنگلی و رودخانه هشت رود و از جنوب به روستای میانا از شرق به جنگل و رشته کوههای البرز و از غرب به روستای جورجاده و جنگل...

اطلاعات | نقشه | مسیر
سد سلیمان تنگه

سد سلیمان تنگه

سد سلیمان تنگه (سد شهید رجایی) در منطقه ای کوهستانی در ۴۵کیلومتری جنوب غربی ساری قرار دارد این سد بـر روی رودخانه دودانگه از سرشاخه‌های رودخانه تجن مـازنـدران و در دامنه‌های شمالی سلسله جبـال البـرز و در محـل تنگه آهکـی موسوم به سلیمان تنگه در میان روستاهای افراچـال (دربالادست) و لولت(...

اطلاعات | نقشه | مسیر
پارک جنگلی شهید زارع

پارک جنگلی شهی...

پارک جنگلی شهید زارع در ۳ کیلومتری شرق شهرستان ساری و در کنار جاده ساری به بهشهر واقع شده است و به علت مجاورت با تپه‌های جنگلی کم ارتفاع در دامنه رشته کوه البرز، بسیار زیبا و چشمگیر است. برای استفاده گردشگران نیز دارای امکاناتی برای ماندن کوتاه مدت می‌باشد.بi ویژه بهترین مکان برای کسان...

اطلاعات | نقشه | مسیر
مجموعه تاریخی فرح آباد

مجموعه تاریخی ...

روستای فرح آباد در کیلومتر بیست و دو ساری به دریا که امروزه کاملاَ به دریا وصل شده است واقع شده است. زمانی شهری بزرگ و زیبا بود که شاه عباس کبیر آن را به عنوان پایتخت دوم خود انتخاب کرد و بخشی از سال اداره امور مملکت از این شهر انجام می‌گرفت. این شهر بیش از پنجاه هزار نفر جمعیت را در خ...

اطلاعات | نقشه | مسیر
مسجد فرح آباد

مسجد فرح آباد

فرح‌آباد امروزه روستایی کوچک در مصب رودخانه تجن در کنار ساحل دریای مازندران است. شاه عباس صفوی بسیار مایل به آبادانی این بندر بود و بنا به روایات سرجان ملکم و مسیو ابت در همان‌جا فوت نمود. این بندر در طول دوره قاجار و تا دوره رضاشاه پهلوی همچنان به‌صورت جزئی مورد استفاده بوده‌است. این ...

اطلاعات | نقشه | مسیر
مشاهده تمامی جاذبه های گردشگری

آداب و رسوم ساری

لباس محلی مازندرانی

لباس محلی مازن...

تن پوش زنان شلیته یا چرخی شلوار، تمبون قمبلی : دامن پرچین و کوتاهی است از جنس پارچه ابریشمی و کتان‌های ظریف یک رنگ که معولا" دورادور لبه پایین آن را با نوار سیاه رنگی تزیین می‌کردند و به آن سیاهیک می‌گویند.در تندیس‌های به دست آمده از دور اشکانیان مجسمه زنی با شلیته ای بلند و پیراهنی نی...

اطلاعات
پشت زیک

پشت زیک

پشتِ زیک یا سوهان کنجدی مازندرانی، یه نوع شیرینی محلی شمال و خصوصا مازندرانی است که با کنجد و شکر درست میشود و برای افرادی که کار فکری انجام می‌دهند ، بسیار مفید است زیرا فسفر موجود در گروه غذای سلول‌های مغزیست. علت نامگذاریش به خاطر پرنده ای است به نام زیک که زیستگاهش در شمال ایران و ...

اطلاعات
زبان و گویش مردم مازندران

زبان و گویش مر...

زبان مازندرانی با نام ادبی زبان طبری دارای سابقه ادبی بوده و از سده‌های نخستین هجری آثاری به خط برگرفته از عربی به این زبان نگاشته شده‌است که هم‌اکنون نیز برخی از آن‌ها در دست می‌باشد. همچنین کتاب مرزبان‌نامه نوشته مرزبان بن رستم به زبان طبری بوده و بعدها از این زبان به فارسی ترجمه شده‌...

اطلاعات
چله شو ( شب یلدا )

چله شو ( شب یل...

یلدا به زبان طبری (مازندرانی) چله شو ، شب اول زمستان می‌باشد که در زندگی اهالی مازندران دارای آداب و رسوم خاصی است.در این شب،زنان خانه از صبح روز آخر پاییز خانه را برای بر پایی یک مراسم کوچک سنتی آماده می‌کنند و در این شب در مازندران شب یلدا بسیار با اهمیت و گرامی داشته می‌شود. در این ...

اطلاعات
مرغ شکم پر

مرغ شکم پر

این غذا یکی از غذاهای رسمی استان مازندرانه که معمولا نهار عروسی در روستا‌های اطراف مازندران با این غذا پذیرایی میشه و از اردک و غاز و یا پرنده‌های وحشی نظیر خوتْکا ، پِرِلا و ... ) استفاده میشه. غیر از مراسم عروسی در مهمانی‌ها ی عید ، پاگشا و ... هم سرو میشه. حالت خودمونی این غذا با مرغ...

اطلاعات
ماهی شکم پر

ماهی شکم پر

یکی از غذاهای خوشمزه در مازندران ماهی سفید شکم پر است . طرز تهیه این غذای معروف و خوشمزه در مازندران اینگونه است : مواد لازم: ماهی سفید یک عدد درشت(حداقل یک و نیم کیلو گرم) سبزی‌های معطر 300 گرم رب انار 2 قاشق سرپر رب گوجه فرنگی 1 قا...

اطلاعات
ترش سماق

ترش سماق

خورش ترش سماق : این خورش به خاطر عطر و طعم سماق که داره ، بسیار بسیار لذیذه ، اونقدر هم ترش نیست که فکر کنین دندونها کند بشه ، بسیار لذیذه . سماق خاصیت درمانی دارد و برای سلامت اندام‌ها مفید است اما همانند زعفران مصرف زیاده از حد آن مضر میباشد. سینه مرغ: 3 عدد سبزی خورشت: 500 گرم پ...

اطلاعات
موسیقی مازندرانی

موسیقی مازندرا...

مردم استان مازندران که دیار آنان ریشه تاریخی در دلدادگی به هنر دلنشین موسیقی داشته، اکنون نگران به فراموشی سپردن این هنر سنتی اثرگذار در روح و جان آدمی هستند. پیش از کندو کاو در موسیقی مازندران، ارائه تصویری عمومی از ریشه‌های آن ضروری است. موسیقی این دیار، در زندگی چوپانان، گالش ها، چا...

اطلاعات
مشاهده تمامی آداب و رسوم

محصولات ساری

سفال گری

سفال گری

سفال یکی از مهمترین و قدیمی‌ترین دست ساخته‌های هنری بشر است که ریشه در اعماق وجود انسان دارد. این همزاد خاکی انسان که از سویی با کودکی او و تلاش‌های نخستین جامعه هم پیوند است و از سوی دیگر با اندیشه‌ها و آرمان‌های ماورائی او ،راز و نیازهایش درمسجد و محراب آمیخته است ،می تواند با ساده‌ت...

اطلاعات
[posttitle]

[posttitle]

[postbody]

مشاهده مطلب

تمامی حقوق اين سايت متعلق به تیشینه می‌باشد.